2.50
Hdl Handle:
http://hdl.handle.net/2336/69133
Title:
Æðabólgur
Other Titles:
Idiopathic vasculitides
Authors:
Jóhannes Björnsson
Citation:
Læknablaðið 1995, 81(1): 12-21, 24-6
Issue Date:
1-Jan-1995
Abstract:
Idiopathic vasculitides are systemic inflammatory diseases of vessels, chiefly arteries, of all sizes. The etiology of most vasculitides is unknown. Some are infectious, others involve the deposition of circulating immune complexes in vessel walls. Diagnosis is a composite of clinical symptoms and signs, serologies, histopathology, clinical course and response to therapy. Seven main groups of idiopathic vasculitides have been identified: Overlap syndromes are not uncommon, however, as classification is artificial inasmuch it is based more on consensus than on actual biological features. Giant cell (temporal) arteritis is a systemic inflammatory disease of the aorta and its major branches, especially extracranial arteries. Its etiology and pathogenesis are largely unknown. Elderly persons of Nordic descent, chiefly women, are primarily affected.; Rokitanski (1) á líklega heiðurinn að því að hafa árið 1852 fyrstur lýst æðabólgu og greint hana rétt. Rudolf Virchow (2) skýrði nokkrum árum síðar frá sjúklingi með bólgu í slagæðum og kallaði endarteritis deformans. Fyrsta auðþekkjanlega sjúkratilfellinu lýstu Kußmaul og Maier árið 1866 (3). Þeir krufðu 27 ára gamlan mann sem þjáðst hafði af nýrnasjúkdómi („morbus Brightii") og svæsinni vöðvalömun („rapide fortschreitender allgemeiner Muskellahmung"). Við þeim blasti sérkennilegur slagæðasjúkdómur („eigenthumliche Arterienerkrankung"), sem þeir fundu ekki stað í vísindaritum og kölluðu periarteritis nodosa. Lýsing þeirra er nákvæm og svo skýr, að myndefnis þarf ekki við. Sjúklingur þeirra hefur tvímælalaust gengið með drepæðabólgu, bæði hefðbundna og smásæja (sjá síðar). Undir miðja tuttugustu öld hafði flestum afbrigðum fjölkerfaæðabólgu verið lýst. Omældri vinnu hefur síðar verið eytt í flokkun og skilgreining-ar þessara sjúkdóma og er óvist að afraksturinn standi í viðunandi samræmi við erfiðið (4). Oftast er auðvelt að skipa hverjum og einum sjúklingi í einhvern meginflokka æðabólgu. Þannig eru til dæmis auðgreind: öldruð kona með höfuðverk, sjóntruflanir, sökkhækkun og risafrumubólgu í gagnaugaslagæð (risafrumuæðabólga); sjúklingur með slímhúðardrep í nefi, blóðhósta og nýrnatruflun með blóðmigu (hnúðager Wegeners); ung kona með púlsveiklun, misjafnan blóðþrýsting í hándleggjum og þrusk yfir viðbeinsslagæð (Takajasú-æðabólga). Líklegt er, að um það bil fjórum fimmtungum sjúklinga, sem þegar hafa greinzt með æðabólgu, verði á þennan hátt auðskipað í tiltekna æðabólguflokka. Eftir standa þó allmargir sjúkdómar, sem skarast milli tveggja eða fleiri flokka, og enn fremur sjúklingar með æðabólgur eingöngu bundnar við húð. Síðast taldi hópurinn vefst óefað oftast fyrir læknum. Æðabólgur eru býsna algengur sjúkdómur, ekki sízt á Íslandi, þar sem nýgengi risafrumuæðabólgu er einna hæst í heiminum. Pessu yfirliti er ætlað að skýra frá megingerðum sjálfvakinnar æðabólgu, með sérstakri áherzlu á vefjagerð. Risafrumuæðabólga fær sérlega umfjöllun, og greint verður frá niðurstöðum nýlegrar rannsóknar á þeim sjúkdómi í Íslendingum.
Description:
Neðst á síðunni er hægt að nálgast greinina í heild sinni með því að smella á hlekkinn View/Open
Additional Links:
http://www.laeknabladid.is

Full metadata record

DC FieldValue Language
dc.contributor.authorJóhannes Björnsson-
dc.date.accessioned2009-05-27T13:33:43Z-
dc.date.available2009-05-27T13:33:43Z-
dc.date.issued1995-01-01-
dc.date.submitted2009-05-27-
dc.identifier.citationLæknablaðið 1995, 81(1): 12-21, 24-6en
dc.identifier.issn0023-7213-
dc.identifier.urihttp://hdl.handle.net/2336/69133-
dc.descriptionNeðst á síðunni er hægt að nálgast greinina í heild sinni með því að smella á hlekkinn View/Openen
dc.description.abstractIdiopathic vasculitides are systemic inflammatory diseases of vessels, chiefly arteries, of all sizes. The etiology of most vasculitides is unknown. Some are infectious, others involve the deposition of circulating immune complexes in vessel walls. Diagnosis is a composite of clinical symptoms and signs, serologies, histopathology, clinical course and response to therapy. Seven main groups of idiopathic vasculitides have been identified: Overlap syndromes are not uncommon, however, as classification is artificial inasmuch it is based more on consensus than on actual biological features. Giant cell (temporal) arteritis is a systemic inflammatory disease of the aorta and its major branches, especially extracranial arteries. Its etiology and pathogenesis are largely unknown. Elderly persons of Nordic descent, chiefly women, are primarily affected.en
dc.description.abstractRokitanski (1) á líklega heiðurinn að því að hafa árið 1852 fyrstur lýst æðabólgu og greint hana rétt. Rudolf Virchow (2) skýrði nokkrum árum síðar frá sjúklingi með bólgu í slagæðum og kallaði endarteritis deformans. Fyrsta auðþekkjanlega sjúkratilfellinu lýstu Kußmaul og Maier árið 1866 (3). Þeir krufðu 27 ára gamlan mann sem þjáðst hafði af nýrnasjúkdómi („morbus Brightii") og svæsinni vöðvalömun („rapide fortschreitender allgemeiner Muskellahmung"). Við þeim blasti sérkennilegur slagæðasjúkdómur („eigenthumliche Arterienerkrankung"), sem þeir fundu ekki stað í vísindaritum og kölluðu periarteritis nodosa. Lýsing þeirra er nákvæm og svo skýr, að myndefnis þarf ekki við. Sjúklingur þeirra hefur tvímælalaust gengið með drepæðabólgu, bæði hefðbundna og smásæja (sjá síðar). Undir miðja tuttugustu öld hafði flestum afbrigðum fjölkerfaæðabólgu verið lýst. Omældri vinnu hefur síðar verið eytt í flokkun og skilgreining-ar þessara sjúkdóma og er óvist að afraksturinn standi í viðunandi samræmi við erfiðið (4). Oftast er auðvelt að skipa hverjum og einum sjúklingi í einhvern meginflokka æðabólgu. Þannig eru til dæmis auðgreind: öldruð kona með höfuðverk, sjóntruflanir, sökkhækkun og risafrumubólgu í gagnaugaslagæð (risafrumuæðabólga); sjúklingur með slímhúðardrep í nefi, blóðhósta og nýrnatruflun með blóðmigu (hnúðager Wegeners); ung kona með púlsveiklun, misjafnan blóðþrýsting í hándleggjum og þrusk yfir viðbeinsslagæð (Takajasú-æðabólga). Líklegt er, að um það bil fjórum fimmtungum sjúklinga, sem þegar hafa greinzt með æðabólgu, verði á þennan hátt auðskipað í tiltekna æðabólguflokka. Eftir standa þó allmargir sjúkdómar, sem skarast milli tveggja eða fleiri flokka, og enn fremur sjúklingar með æðabólgur eingöngu bundnar við húð. Síðast taldi hópurinn vefst óefað oftast fyrir læknum. Æðabólgur eru býsna algengur sjúkdómur, ekki sízt á Íslandi, þar sem nýgengi risafrumuæðabólgu er einna hæst í heiminum. Pessu yfirliti er ætlað að skýra frá megingerðum sjálfvakinnar æðabólgu, með sérstakri áherzlu á vefjagerð. Risafrumuæðabólga fær sérlega umfjöllun, og greint verður frá niðurstöðum nýlegrar rannsóknar á þeim sjúkdómi í Íslendingum.en
dc.language.isoisen
dc.publisherLæknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkuren
dc.relation.urlhttp://www.laeknabladid.isen
dc.subjectÆðabólguren
dc.subject.meshVasculitisen
dc.subject.meshPurpura, Schoenlein-Henochen
dc.subject.meshChurg-Strauss Syndromeen
dc.subject.meshTakayasu Arteritisen
dc.titleÆðabólguris
dc.title.alternativeIdiopathic vasculitidesen
dc.typeArticleen
dc.identifier.journalLæknablaðiðen
All Items in Hirsla are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.