An article published after examination of published material on a subject

Collections in this community

Recent Submissions

  • Rural patients' experience of education, surveillance, and self-care support after heart disease related hospitalisation: a qualitative study.

    Jóhannsdóttir, Thórunn Björg; Ingadottir, Brynja; Svavarsdóttir, Margrét Hrönn; 1The Health Directorate of East-Iceland, Egilsstadir, Iceland. 2Faculty of Nursing, School of Health Sciences, University of Iceland, Reykjavik, Iceland and Landspitali University Hospital, Reykjavik, Iceland. 3School of Health Sciences, Faculty of Nursing, University of Akureyri, Akureyri, Iceland. (Taylor & Francis, 2021-11)
    People living in rural Iceland have a higher rate of cardiovascular risk factors and healthcare utilisation compared to people in urban areas.The aim of this qualitative study was to explore the experiences of people with coronary heart disease, living in rural Iceland regarding patient education, surveillance, and self-care support. The participants (N = 14, age 52‒79 years, 8 male), were interviewed 6 to 12 months after hospital discharge following a cardiac event (in 2018‒2019). Systematic text-condensation was used for analysis. The findings were categorised into three main themes: Education and support describes inadequate patient education and support from health-care professionals after discharge from hospitaland how the internet was the main information source supplemented with spouse's and family support. Local healthcare services describe thelack of and importance of access to health-care professionals, stable services, and underutilisation of telemedicine and primary healthcare in the local area, and Self-care behaviour describes the lack of professional support with lifestyle changes and how the participants manage self-care as well as their attitudes towards the disease.The results indicate that access to continuous healthcare services and person-centred support focusing on prevention strategies are widely impaired in rural areas in Iceland.
  • Technical Performance of Textile-Based Dry Forehead Electrodes Compared with Medical-Grade Overnight Home Sleep Recordings

    Rusanen, Matias; Kainulainen, Samu; Korkalainen, Henri; Kalevo, Laura; Myllymaa, Katja; Leppanen, Timo; Toyras, Juha; Arnardottir, Erna Sif; Myllymaa, Sami; a Department of Applied Physics, University of Eastern Finland, Kuopio, 70210, Finland b Diagnostic Imaging Center, Kuopio University Hospital, Kuopio, 70210, Finland c School of Information Technology and Electrical Engineering, The University of Queensland, Brisbane, 4067, QLD, Australia d Science Service Center, Kuopio University Hospital, Kuopio, 70210, Finland e Reykjavik University Sleep Institute, School of Technology, Reykjavik University 102, Reykjavik, Iceland f Internal Medicine Services, Landspitali-The National University Hospital of Iceland 101, Reykjavik, Iceland (IEEE, 2021-01-01)
    The current clinically used electroencephalography (EEG) sensors are not self-applicable. This complicates the recording of the brain's electrical activity in unattended home polysomnography (PSG). When EEG is not recorded, the sleep architecture cannot be accurately determined, which decreases the accuracy of home-based diagnosis of sleep disorders. The aim of this study was to compare the technical performance of FocusBand, an easily applicable textile electrode headband, to that of clinical EEG and electrooculography (EOG) electrodes. Overnight unattended recordings were conducted at participants' (n = 10) homes. Signals were recorded using a portable Nox A1 PSG device. The FocusBand's forehead EEG (Fp1-Fp2) signals contained features that are visible at both, the standard EEG (F4-M1) and EOG (E1-M2) signals. The FocusBand's EEG signal amplitudes were significantly lower compared to standard EEG (F4-M1; average difference 98%) and EOG (E1-M2; average difference 29%) signals during all sleep stages. Despite the amplitude difference, forehead EEG signals displayed typical EEG characteristics related to certain sleep stages. However, the frequency content of the FocusBand-based signals was more similar to that of the standard EOG signals than that of standard EEG signals. The majority of the artifacts seen in the FocusBand signals were related to a loosened headband. High differences in the frequency content of the compared signals were also found during wakefulness, suggesting susceptibility of the textile electrodes to electrode movement artifacts. This study demonstrates that the forehead biopotential signals recorded using an easily attachable textile electrode headband could be useful in home-based sleep recordings.
  • X-linked serotonin 2C receptor is associated with a non-canonical pathway for sudden unexpected death in epilepsy.

    Massey, Cory A; Thompson, Samantha J; Ostrom, Ryan W; Drabek, Janice; Sveinsson, Olafur A; Tomson, Torbjörn; Haas, Elisabeth A; Mena, Othon J; Goldman, Alica M; Noebels, Jeffrey L; et al. (Oxford University Press, 2021-07-09)
    Sudden Unexpected Death in Epilepsy is a leading cause of epilepsy-related mortality, and the analysis of mouse Sudden Unexpected Death in Epilepsy models is steadily revealing a spectrum of inherited risk phenotypes based on distinct genetic mechanisms. Serotonin (5-HT) signalling enhances post-ictal cardiorespiratory drive and, when elevated in the brain, reduces death following evoked audiogenic brainstem seizures in inbred mouse models. However, no gene in this pathway has yet been linked to a spontaneous epilepsy phenotype, the defining criterion of Sudden Unexpected Death in Epilepsy. Most monogenic models of Sudden Unexpected Death in Epilepsy invoke a failure of inhibitory synaptic drive as a critical pathogenic step. Accordingly, the G protein-coupled, membrane serotonin receptor 5-HT2C inhibits forebrain and brainstem networks by exciting GABAergic interneurons, and deletion of this gene lowers the threshold for lethal evoked audiogenic seizures. Here, we characterize epileptogenesis throughout the lifespan of mice lacking X-linked, 5-HT2C receptors (loxTB Htr2c). We find that loss of Htr2c generates a complex, adult-onset spontaneous epileptic phenotype with a novel progressive hyperexcitability pattern of absences, non-convulsive, and convulsive behavioural seizures culminating in late onset sudden mortality predominantly in male mice. RNAscope localized Htr2c mRNA in subsets of Gad2+ GABAergic neurons in forebrain and brainstem regions. To evaluate the contribution of 5-HT2C receptor-mediated inhibitory drive, we selectively spared their deletion in GAD2+ GABAergic neurons of pan-deleted loxTB Htr2c mice, yet unexpectedly found no amelioration of survival or epileptic phenotype, indicating that expression of 5-HT2C receptors in GAD2+ inhibitory neurons was not sufficient to prevent hyperexcitability and lethal seizures. Analysis of human Sudden Unexpected Death in Epilepsy and epilepsy genetic databases identified an enrichment of HTR2C non-synonymous variants in Sudden Unexpected Death in Epilepsy cases. Interestingly, while early lethality is not reflected in the mouse model, we also identified variants mainly among male Sudden Infant Death Syndrome patients. Our findings validate HTR2C as a novel, sex-linked candidate gene modifying Sudden Unexpected Death in Epilepsy risk, and demonstrate that the complex epilepsy phenotype does not arise solely from 5-HT2C-mediated synaptic disinhibition. These results strengthen the evidence for the serotonin hypothesis of Sudden Unexpected Death in Epilepsy risk in humans, and advance current efforts to develop gene-guided interventions to mitigate premature mortality in epilepsy.
  • Smokkanotkun ungra karlmanna: Viðhalda reisn. Eigindleg rannsókn

    Sóley S. Bender; Katrín Hilmarsdóttir; Þóra Jenný Gunnarsdóttir; Háskóli Íslands og Landspítali (Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, 2021-11)
    Tilgangur: Rannsóknir hafa sýnt fram á ýmsa erfiðleika með smokkanotkun hjá ungum íslenskum karlmönnum. Tilgangur þessarar eigindlegu rannsóknar er að skyggnast inn í reynsluheim ungra karlmanna varðandi smokkanotkun og skoða sjónarmið þeirra gagnvart notkuninni. Aðferð: Rannsóknin byggist á eigindlegri aðferð, fyrirbærafræðilegri nálgun. Einstaklingsviðtöl voru tekin við 13 íslenska unga karlmenn á aldrinum 18-25 ára. Viðtölin voru þemagreind eftir rammaaðferð. Niðurstöður: Greind voru þrjú þemu, Óöryggi og öryggi, Athöfnin sterkari en orðin og Óttast að allt fari til fjandans. Fram komu margir áhrifaþættir á þá ákvörðun að nota smokka. Sumir þátttakenda voru óöruggir að nota smokka, aðrir voru öruggir en þeir gátu jafnframt verið á báðum áttum. Samskipti við kynlífsfélaga um smokkanotkun reyndust sumum auðveld en öðrum ekki, sem lýsti þeirra óvissu. Það var auðveldara að sleppa þeim og ganga beint til verks. Sjálf smokkanotkunin gat verið flókin og valdið þeim áhyggjum og ótta við neikvæðar afleiðingar. Sú athöfn að rjúfa augnablikið til að sækja smokkinn, setja hann á og viðhalda kynferðislegri reisn með smokk gat verið áhyggjuvaldandi og spennuþrungin. Sumir höfðu þó öðlast öryggi við smokkanotkun og lýstu jákvæðri reynslu. Ályktun: Rannsóknin sýndi fram á að upplifunin af smokkanotkuninni gat reynst erfið og skapað ótta gagnvart því að allt mundi klúðrast. Með aukinni vitneskju um upplifun ungra karlmanna af smokkanotkun má betur sníða kynfræðslu að þeirra þörfum, efla sjálfsöryggi þeirra varðandi þá notkun, auka þannig smokkanotkun sem mögulega gæti lækkað tíðni kynsjúkdóma. Lykilorð: Ungir karlmenn, smokkanotkun, eigindleg rannsókn, kynheilbrigði, áhættuhegðun.
  • Streita og kulnun hjúkrunarfræðinema á lokaári við Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri

    Birna G. Flygenring; Herdís Sveinsdóttir; Rakel Dís Björnsdóttir; Salome Jónsdóttir; 1)2)Hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands 3)Heilsugæslan Salahverfi 4)Landspítali (Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, 2021-11)
    Bakgrunnur: Sýnt hefur verið fram á að hjúkrunarfræðinemar sem finna fyrir einkennum streitu og kulnunar á námstímanum, eru líklegri til að glíma við streitu og kulnunareinkenni eftir útskrift og eru jafnframt líklegri til að hætta í starfi en þeir sem ekki finna fyrir þessum einkennum. Tilgangur: Að lýsa námi og framtíðaráformum, almennri og námstengdri streitu, bjargráðum og kulnun hjá lokaárs hjúkrunarfræðinemum á Íslandi; skoða samband almennrar streitu og kulnunar innbyrðis og við nám, framtíðaráform, og bakgrunnsbreytur; greina áhrifaþætti streitu, persónutengdrar og námstengdrar kulnunar og kulnunar tegndri samnemendum. Aðferð: Megindleg með lýsandi könnunarsniði. Mæltiækin Perceived Stress Scale (PSS) og Copenhagen Burnout Inventory (CBI) mældu einkenni streitu og kulnunar. Línuleg aðhvarfsgreining var notuð til að greina áhrifaþætti streitu og kulnunar. Niðurstöður: Þátttakendur voru 82 (72,6% svörun). Meðaltalsstig á PSS var 17,8 á kvarða frá 9-40, á persónutengdri kulnun 42,9, á námstengdri kulnun 56,9 og á kulnun tengdri samnemendum 31,2 á kvörðum frá 0-100. Meirihluti nemenda fann fyrir mikilli streitu sem tengdist háskólanáminu sjálfu (85%) og skorti á námsleiðbeiningum (57%). Fjórar aðhvarfsgreiningar voru unnar. Spálíkan 1 sýndi að nemendur sem telja sig fá lítinn/engan stuðning við námið og litlar/engar námsleiðbeiningar eru líklegri til að hafa hærra meðaltalsstig á PSS (r2=17,2). Spálíkan 2 sýndi að nemendur sem eru 30 ára og eldri eru líklegri til að hafa hærra meðaltalsstig á kvarðanum kulnun tengdri samnemendum (r2=8,1). Spálíkan 3 sýndi að nemendur með mikla/mjög mikla streitu tengda ástundun háskólanáms og samskiptum við kennara eru líklegri til að hafa hærra meðaltalsstig á kvarðanum um námstengda kulnun (r2=34,8). Líkan 4 sýnir að nemendur sem hafa fleiri stig á PSS eru líklegri til að hafa hærri meðaltalsstig á kvarðanum um persónutengda kulnun (r2=30,6). Ályktun: Hjúkrunarfræðinemar á lokaári upplifa streitu og kulnun í námi. Mikilvægt er finna leiðir til að fyrirbyggja og meðhöndla streitu og draga úr kulnun meðan á náminu stendur.
  • Að ná tökum á kvíðanum: reynsla kvenna með andlega vanlíðan af áhrifum hugrænnar atferlismeðferðar sem veitt er á heilsugæslu

    Þórunn Erla Ómarsdóttir; Sigfríður Inga Karlsdóttir; Sigríður Sía Jónsdóttir; 1) Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins 2)3) Háskólinn á Akureyri (Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, 2021-11)
    Tilgangur: Hugræn atferlismeðferð (HAM) er árangursrík meðferð sem er notuð við andlegri vanlíðan, streitu og kvíða. Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna reynslu kvenna með andlega vanlíðan af áhrifum HAM-námskeiða sem haldin eru á heilsugæslunni og kanna hvaða áhrif námskeiðin hafði á líðan þeirra. Aðferð: Notast var við aðferð Vancouver-skólans í fyrirbærafræði. Þátttakendur voru átta konur valdar með tilgangsúrtaki á tveim heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu og notast við hálfstaðlaðan viðtalsramma. Konurnar voru á aldrinum 26-47 ára og glímdu við andlega vanlíðan og höfðu lokið sex vikna hópnámskeiði í HAM á heilsugæslustöð. Samtals voru tekin átta einstaklingsviðtöl. Niðurstöður: Yfirþema rannsóknarinnar var: að ná tökum á kvíðanum og láta hann ekki stjórna. Það lýsir reynslu kvenna með andlega vanlíðan af hugrænni atferlishópmeðferð. Alls voru greind fimm meginþemu; að reyna að gera það besta úr sínum aðstæðum; að ná tökum á kvíðanum og láta hann ekki stjórna; að hafa meiri stjórn á huganum og líkamanum; stuðningurinn og eftirfylgnin skiptir öllu máli; bjargráðin að nýta sér alls konar hluti. Niðurstöður rannsóknarinnar gefa vísbendingu um að upplifun kvenna af gagnsemi námskeiðsins í hugrænni atferlismeðferð sé góð og flestar lýsa jákvæðri upplifun við að ná tökum á kvíðanum og láta hann ekki stjórna sér. Konurnar reyndu að nýta sér það sem þær höfðu lært á HAM-námskeiðunum og áframhaldandi stuðning heilbrigðisstarfsfólks til að bæta líðan sína og aðstæður. Eftir námskeiðin náðu þær margar meiri stjórn á líðan sinni og í kjölfar meðferðar voru þær einnig meðvitaðri um að grípa til eigin bjargráða til að bæta líðan sína og félagsleg virkni þeirra jókst. Ályktun: Mikilvægt er að heilsugæslan haldi áfram að bæta og styrkja geðheilsuverndina sem veitt er á heilsugæslustöðvum fyrir konur sem glíma við andlega vanlíðan eða kvíða en hugræn atferlismeðferð virðist vera árangursrík meðferð. Lykilorð: Hugræn atferlismeðferð (HAM), reynsla, konur, andleg vanlíðan, heilsugæsla.
  • Garnasmokkun á botnlanga - Sjúkdómstilfelli

    Erla Þórdís Atladóttir; Kristján Óskarsson; Páll Helgi Möller; 1 Kviðarholsskurðdeild Landspítala, 2 barnaskurðdeild Landspítala, 3 læknadeild Háskóla Íslands. (Læknafélag Íslands, 2022-01)
    Garnasmokkun á botnlanga er sjaldgæft ástand og erfitt að greina. Við segjum frá garnasmokkun á botnlanga hjá 7 ára gömlum strák með sögu um kviðverki.
  • Nýjungar í greiningu og meðferð lungnakrabbameins

    Hrönn Harðardóttir; Steinn Jónsson; Örvar Gunnarsson; Bylgja Hilmarsdóttir; Jurate Ásmundsson; Ingibjörg Guðmundsdóttir; Vaka Ýr Sævarsdóttir; Sif Hansdóttir; Pétur Hannesson; Tómas Guðbjartsson; et al. (Læknafélag Íslands, 2022-01)
    Lungnakrabbamein er annað algengasta krabbameinið á Íslandi hjá konum og þriðja hjá körlum. Þótt hægt hafi á nýgengi sjúkdómsins á undanförnum árum dregur ekkert krabbamein fleiri Íslendinga til dauða. Einkenni lungnakrabbameins geta verið staðbundin en eru oftar almenns eðlis og á það stóran þátt í hversu margir sjúklingar greinast með útbreiddan sjúkdóm. Á síðustu árum hafa orðið miklar framfarir í greiningu og meðferð lungnakrabbameins. Tilkoma jáeindaskanna og berkjuómspeglunar hafa bætt stigun sjúkdómsins og gert meðferð markvissari. Lungnaskurðaðgerðir með brjóstholssjá hafa stytt legutíma og fækkað fylgikvillum, auk þess sem nýjungar í geislameðferð nýtast betur sjúklingum sem ekki er treyst í skurðaðgerð. Mestar nýjungar hafa þó orðið í lyfjameðferð útbreidds lungnakrabbameins. Þar hafa öflug líftæknilyf komið til sögunnar sem gera kleift að klæðskerasauma meðferðina út frá mælingum á stökkbreytingum og lífmörkum í æxlunum. Loks hafa nýlegar skimunarrannsóknir með lágskammta tölvusneiðmyndum sýnt marktæka lækkun á dánartíðni. Hér eru helstu nýjungar í greiningu og meðferð lungnakrabbameins reifaðar með hliðsjón af þeim framförum sem orðið hafa og er sérstaklega vísað til íslenskra rannsókna.
  • Aukin notkun á erfðaheilbrigðisþjónustu á Íslandi árin 2012-2017

    Hákon Björn Högnason; Vigdís Fjóla Stefánsdóttir; Eirný Þöll Þórólfsdóttir1; Jón Jóhannes Jónsson; Hans Tómas Björnsson; 1 Erfða- og sameindalæknisfræðideild Landspítala, 2 læknadeild Háskóla Íslands, 3 McKusick-Nathans Institute of Genetic Medicine, Johns Hopkins University (Læknafélag Íslands, 2022-01)
    INNGANGUR Formleg erfðaráðgjafareining hefur verið starfrækt á Landspítala við Hringbraut frá árinu 2006. Samhliða hefur áhugi og þörf á erfðalæknisfræði í almennri heilbrigðisþjónustu aukist til muna. Í þessari grein er starfsemi og útkoma erfðarannsókna hjá erfða- og sameindalæknisfræðideild Landspítala á 5 ára tímabili (2012-2017) tekin saman. Sérstaklega var horft til fjölda einstaklinga, ástæðu komu, ástæðu erfðarannsókna án aðkomu erfðaráðgjafar Landspítala og eins var nýtni (heildarhlutfall rannsókna sem skila jákvæðri niðurstöðu) erfðarannsókna skoðuð. AÐFERÐIR Gögn um komur voru fengin upp úr sjúkraskrárkerfi erfðaráðgjafar, Shire og Sögu/Heilsugátt. NIÐURSTAÐA Fjöldi þeirra sem sóttu þjónustu erfðaráðgjafareiningarinnar jókst árlega allt tímabilið. Ástæður fyrir erfðaráðgjöf reyndust vera krabbameinstengdar í tveimur þriðju hlutum tilfella. Aðrir komu vegna fjölskyldulægra sjúkdóma sem eru algengir á Íslandi, ýmist sjúkdóma sem erfast ríkjandi (dæmi: vöðvaspennuvisnun og ofvaxtarhjartavöðvasjúkdómur) eða vegna víkjandi sjúkdóma (dæmi: mænuvöðvarýrnun og GM1-ganglio-síðkvilli). Algengast var að fólk færi í erfðarannsókn án aðkomu erfðaráðgjafar Landspítala vegna meðhöndlanlegra sjúkdóma, svo sem arfgengrar járnofhleðslu og bláæðasegatilhneigingar. Nýtni erfðarannsókna var metin fyrir a) leit að þekktum meinvaldandi breytingum, b) leit að meinvaldandi breytingum í stökum genum (eingenarannsóknir), c) fjölgenarannsóknir og d) tákn- og heilerfðamengisrannsóknir. Leit að þekktri breytingu skilaði jákvæðri niðurstöðu í 33% tilvika og leit í stöku geni í 46% tilvika. Nýtni fjölgenarannsókna vegna krabbameina var lægri (20%) samanborið við aðrar fjölgenarannsóknir (40%). Þá var nýtni tákn- og heilerfðamengisrannsókna 46%.
  • Risafrumuæðabólga – sjúkratilfelli með drepi í hársverði og skyndiblindu

    Berglind Árnadóttir; Gerður Gröndal; Þórður Tryggvason; Björn Guðbjörnsson; 1 Lyflækningadeild, 2 gigtlækningadeild, 3 rannsóknarstofu í gigtarsjúkdómum, 4 meinafræðideild Landspítala, 5 læknadeild Háskóla Íslands. (Læknafélag Íslands, 2021-12)
    Sumarið 2020 leitaði kona á níræðisaldri til læknis vegna höfuðverks og sjóntruflana. Greining var óljós og einkenni versnuðu hratt. Hún varð blind á báðum augum og fékk stórt drep í hársvörðinn. Um var að ræða hröð versnandi einkenni risafrumuæðabólgu sem er einn algengasti æðabólgusjúkdómurinn og getur haft ólíkar birtingarmyndir. Hér er tilfellinu lýst og fjallað um helstu einkenni, greiningaraðferðir og meðferð.
  • Faglegir mannkostir lækna og vinnuumhverfi

    Svanur Sigurbjörnsson; Vilhjálmur Árnason; 1 Læknadeild, 2 sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands. (Læknafélag Íslands, 2021-12)
    INNGANGUR Greint er frá niðurstöðum könnunar um reynslu og upplifun kandídata og almennra lækna og reyndra sérfræðinga af klínísku starfi á Íslandi. Til samanburðar var höfð samskonar rannsókn við breskar sjúkrastofnanir þar sem reyndir sérfræðingar fengu spurningarnar. Rannsóknin beindist að því hvernig starfsumhverfi lækna hefur áhrif á mannkosti þeirra, upplifun af stuðningi, vinnuálagi, sjálfræði og tengingu við starfið. EFNIVIÐUR OG AÐFERÐIR Samtals 89 læknar tóku þátt og svöruðu 15 spurningum. Tíðni svara var borin saman úr klösum fjögurra efnisflokka. NIÐURSTÖÐUR Niðurstöður bentu til markverðs vanda á vinnustöðum lækna hérlendis. Upplifunin var neðarlega í öðrum fjórðungi (2,1-3,0) matsskala þess að vinnuumhverfið hamli því að fagleg manngerð þeirra njóti sín. Einnig vantaði upp á þætti stuðnings. Í samanburði við breska sérfræðinga var upplifun þeirra sambærileg en þó skárri hvað stuðning varðaði. Kandídatar og almennir læknar upplifa marktækt meiri streitu, minni stuðning og sjálfræði í vinnu sinni en reyndu sérfræðingarnir hérlendis. Í samanburði við bresku rannsóknina var upplifun íslensku sérfræðilæknanna jákvæðari varðandi sjálfsákvörðun og tilfinningaleg tengsl við starfið. Rannsókn okkar sýnir í fyrsta sinn samband vinnuumhverfis og álags á mikilvæga fagtengda mannkosti lækna hérlendis. UMRÆÐA Þessar niðurstöður endurspegla niðurstöður fræðigreina um mikilvægi þess að læknar geti nýtt mannkosti sína í starfi, því þeir tengist starfsánægju, langvarandi velfarnaði og tilfinningu fyrir tilgangi starfsins. Niðurstöðurnar styðja viðhorf í skrifum lækna hérlendis um óheyrilegt vinnuálag og manneklu. Rannsóknin sýnir upplifun lækna af því hvar skóinn kreppir í starfi og mikilvægi þess að þjóðfélagið bæti starfsskilyrðin til að gera þeim kleift að starfa eftir hugsjón sinni.
  • Langtímaáhrif brunaáverka á heilsu fullorðinna: lýsandi þversniðskönnun og forprófun spurningalista

    Lovísa Baldursdóttir; Sigríður Zoëga; Gunnar Auðólfsson; Vigdís Friðriksdóttir; Sigurður Ýmir Sigurjónsson; Brynja Ingadóttir; 1 Landspítala, 2 hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands, 3 lýtalækningadeild Landspítala. 4 Hrafnistu (Læknafélag Íslands, 2021-12)
    TILGANGUR Tilgangur rannsóknarinnar var að meta langtímaáhrif brunaáverka á heilsu og heilsutengd lífsgæði fullorðinna og meta próffræðilega eiginleika íslenskrar útgáfu matstækisins Burn Specific Health Scale-Brief (BSHS-B). EFNIVIÐUR OG AÐFERÐIR Í þessari lýsandi þversniðsrannsókn var öllum 18 ára og eldri sem brenndust á húð á barns- eða fullorðinsaldri, og dvöldu á Landspítala í sólarhring eða lengur, á 15 ára tímabili, boðin þátttaka (N=196). Þátttakendur svöruðu spurningalista um heilsu (BSHS-B), um heilsutengd lífsgæði (EQ-5D-5), spurningum um brunatengd einkenni og um reynslu sína af sjúkrahúsdvölinni. NIÐURSTÖÐUR Þátttakendur voru 66 (svarhlutfall 34%), karlar voru 77%, meðalaldur var 45,7 ár (sf=18,3, spönn 18-82 ár) og meðalaldur við bruna 34,0 (sf=20,1, spönn 1-75) ár. Miðgildi tíma frá bruna var 11,5 ár (spönn 1-44) og voru 32% þátttakenda yngri en 18 ára þegar þeir brenndust. Áhrif bruna á heilsu samkvæmt kvörðum BSHS-B listans mældist á bilinu 4,4- 5,0 (miðgildi) og mældist heilsa (EQ-5Dvas) þeirra 80 (miðgildi, spönn 10-100). Þeir sem höfðu misst líkamshluta eða fengið húðágræðslu höfðu neikvæðari líkamsímynd og þurftu að sinna meiri sjálfsumönnun en hinir (p<0,05). Hópur brunasjúklinga glímir við íþyngjandi áhrif brunaslyssins, svo sem kláða (48%), verki (37%), kvíða/þunglyndi (29%) og neikvæða líkamsímynd (37%). Af þeim sem svöruðu spurningunni um hvað var erfiðast að glíma við eftir útskrift, nefndu 67% þeirra skort á upplýsingum, eftirliti og stuðningi. Íslensk þýðing BSHS-B spurningalistans reyndist áreiðanleg en gera þarf frekari rannsóknir á réttmæti hans. ÁLYKTUN Meirihluti þátttakenda taldi sig hafa náð góðri heilsu eftir brunaslysið og áleit lífsgæði sín ásættanleg. Þó glímir hluti hópsins við langvinnar líkamlegar og sálfélagslegar afleiðingar brunans. Huga þarf að vönduðum undirbúningi fyrir útskrift af sjúkrahúsi og byggja þarf upp heildræna og þverfaglega heilbrigðisþjónustu sem felur í sér langtímaeftirlit, ráðgjöf og stuðning
  • Sjúkdómsgreiningar, endurhæfing og þróun örorku 2000-2019

    Ólafur Ó. Guðmundsson; Guðmundur Hjaltalín; Haukur Eggertsson; Þóra Jónsdóttir; Tryggingastofnun ríkisins (Læknafélag Íslands, 2021-12)
    INNGANGUR Örorkumatsstaðall sem byggður er á læknisfræðilega viðurkenndum sjúkdómum eða fötlun var innleiddur 1999. Markmið þessarar rannsóknar er að skoða þróun úrskurða Tryggingastofnunar ríkisins vegna endurhæfingar- og örorkulífeyris á 20 ára tímabili frá innleiðingu hans. EFNIVIÐUR OG AÐFERÐIR Allar skráðar sjúkdómsgreiningar í læknisvottorðum Tryggingastofnunar vegna samþykktra nýrra endurhæfingar- eða örorkulífeyrisþega fyrir árin 2000-2019 voru skoðaðar. Gerð er grein fyrir kynjaskiptingu, aldursdreifingu og fjöldaþróun á tímabilinu. Jafnframt er skoðaður kostnaður sem hlutfall af ríkisútgjöldum. NIÐURSTÖÐUR Nýliðun yngri endurhæfingarlífeyrisþega hefur aukist hratt á undanförnum árum á sama tíma og lítillega hefur dregið úr hlutfallslegri fjölgun örorkulífeyrisþega. Geð- og stoðkerfissjúkdómar eru langalgengustu sjúkdómsflokkarnir sem leiða til skertrar starfsgetu. Geðsjúkdómar skera sig úr hvað varðar aldursdreifingu og fjölgun eftir því sem nær dregur í tíma. Hlutfall einstaklinga á aldrinum 18-66 ára með 75% örorkumat hefur aukist um þriðjung á tímabilinu, úr um 6% í 8%. Kynjaskipting örorkulífeyrisþega helst svipuð, konur eru um 62% hópsins í heildina. Konur eru mun líklegri til að verða öryrkjar vegna stoðkerfissjúkdóma, en karlar nokkru líklegri vegna geðsjúkdóma. Hlutfallsleg þróun ríkisútgjalda vegna heildargreiðslna til endurhæfingarog lífeyrisþega heldur áfram að vaxa sem hlutfall af ríkisútgjöldum. ÁLYKTUN Endurhæfingarlífeyrisþegum hefur fjölgað verulega frá árinu 2018 á sama tíma og dregið hefur úr nýliðun öryrkja og vísbendingar eru um að endurhæfing hafi skilað sér í fækkun nýrra öryrkja. Geð- og stoðkerfissjúkdómar eru langalgengustu sjúkdómsflokkarnir sem leiða til skertrar starfsgetu. Heldur lægra hlutfall öryrkja er með geðgreiningu sem fyrstu sjúkdómsgreiningu á tímabilinu 2000-2019 samanborið við þá sem áttu gildandi örorkumat 2005 en hlutfall stoðkerfissjúkdóma er heldur hærra. Engu að síður skera geðsjúkdómar sig úr hvað varðar aldursdreifingu og fjölgun eftir því sem nær dregur í tíma.
  • Meðferð gjörgæslusjúklinga með sjálfsprottnar innanskúmsblæðingar - yfirlitsgrein

    Eyrún Arna Kristinsdóttir; Sigrún Ásgeirsdóttir; Halldór Skúlason; Aron Björnsson; Vilhjálmur Vilmarsson; Kristinn Sigvaldason; 1 Svæfinga- og gjörgæslulækningum, 2 heila- og taugaskurðlækningum, 3 inngripsröntgenlækningum Landspítala (Læknafélag Íslands, 2021-11)
    Sjálfsprottnar innanskúmsblæðingar eru blæðingar inn í innanskúmshol heilans sem ekki eru afleiðingar áverka. Algengasta orsökin er brostinn æðagúll í slagæðakerfi heilans. Þessum blæðingum geta fylgt alvarlegir fylgikvillar, svo sem endurblæðing, æðasamdráttur og heilablóðþurrð. Dánartíðni er há og stór hluti þeirra sem lifir af situr uppi með langtíma afleiðingar blæðingarinnar. Lokun á blæðingarstað er lykilatriði í meðferð þessara sjúklinga en slíkt inngrip ber að framkvæma sem allra fyrst, eða innan 72 klukkustunda. Þörf er á nánu eftirliti á gjörgæsludeild þar sem áhersla er lögð á nákvæma blóðþrýstingsstjórnun, vöktun á vökvajafnvægi og blóðsöltum og náið eftirlit með meðvitundarstigi. Allir sjúklingar með sjálfsprottna innanskúmsblæðingu ætti að meðhöndla með kalsíumhemlinum nímódipíni sem sýnt hefur verið fram á að minnki hættuna á æðasamdrætti og heilablóðþurrð sem er meðal alvarlegustu fylgikvillar þessara blæðinga.
  • Þættir sem hafa áhrif á ákvörðun lækna um lyfjameðferð: Rannsókn í heilsugæslu á Íslandi

    Yrsa Ívarsdóttir; Jón Steinar Jónsson; Kristján Linnet; Anna Bryndís Blöndal; 1 Lyfjafræðideild Háskóla Íslands, 2 Þróunarmiðstöð íslenskrar heilsugæslu, 3 læknadeild Háskóla Íslands. (Læknafélag Íslands, 2021-11)
    INNGANGUR Markmið rannsóknarinnar var að kanna ýmis atriði sem geta haft áhrif á ákvarðanir lækna í heilsugæslu á Íslandi um lyfjameðferð. Jafnframt hvaða atriði kynnu að vera hindrun við ákvarðanatöku. Að lokum að greina hvaða þættir gætu frekar auðveldað ákvarðanatöku. EFNIVIÐUR OG AÐFERÐIR Sendur var rafrænn spurningalisti með tölvupósti til allra starfandi lækna í heilsugæslu á Íslandi. Spurningalistinn var samsettur úr lokuðum spurningum, opnum textaboxum og röðunarspurningum. Excel var notað við greiningu gagnanna. NIÐURSTÖÐUR Alls svöruðu 93 læknar spurningalistanum og var svarhlutfallið 40,7%. Niðurstöðurnar sýna að læknar telja að klínískar leiðbeiningar, upplýsingar í sérlyfjaskrá og eigin reynsla séu mikilvægastar við val á lyfjameðferð. Þá eru læknar mjög sammála um að skortur á milliverkanaforriti sem tengist sjúkraskrá sjúklings sé hamlandi þáttur við ákvarðanatöku. Þau atriði sem mikilvægast væri að laga til að styðja við ákvarðanir lækna eru innlendir lyfjalistar og milliverkanaforrit sem tengist sjúkraskrá sjúklings. ÁLYKTUN Niðurstöður benda á þætti sem gagnast læknum í heilsugæslu við ákvörðun um lyfjaval, svo sem lyfjalista, milliverkanaforrit, aðgengilegar upplýsingar um lyfjameðferð sjúklinga, mismunandi tímalengd viðtala, gagnreyndar upplýsingar um ný lyf, aðkomu klínískra lyfjafræðinga að starfi heilsugæslu.
  • Útköll Slysavarnafélagsins Landsbjargar vegna slysa og bráðra veikinda á árunum 2017-2018

    Ragna Sif Árnadóttir; Hjalti Már Björnsson; Bráðadeild Landspítala (Læknafélag Íslands, 2021-11)
    BAKGRUNNUR Slysavarnafélagið Landsbjörg (SL) eru öflug sjálfboðaliðasamtök sem sinna um 1200 útköllum á ári hverju. Hluti þeirra útkalla varðar björgun slasaðra eða veikra einstaklinga. Ekki liggja fyrir rannsóknir á þeirri þjónustu sem SL veitir við þessar aðstæður. MARKMIÐ Markmið rannsóknarinnar var að afla upplýsinga um heilbrigðisþjónustu sem SL veitti á árunum 2017-2018, hvort um slys eða veikindi var að ræða, hvort veitt hafi verið viðeigandi meðferð á vettvangi og hver afdrif einstaklinganna voru. EFNIVIÐUR OG AÐFERÐIR Upplýsingar voru fengnar úr rafrænum aðgerðagrunni SL. Skoðuð voru þau tilvik þar sem fólk þurfti flutning og meðferð á heilbrigðisstofnun. Út frá Björgum, skráningarkerfi Neyðarlínu, var hægt að nálgast kennitölur og voru endanlegar greiningar og afdrif viðkomandi fengnar úr SÖGUkerfi og Heilsugátt. NIÐURSTÖÐUR Alls voru 189 aðgerðir teknar inn í rannsóknina með 239 manns. Flestar aðgerðir voru skráðar á Suðurlandi. Í rúmlega helmingi tilfella var um karlmenn að ræða og meðalaldur var 44,4 ár. Slys voru mun algengari en veikindi, eða 86% tilvika. Algengast var að fólki skrikaði fótur, hrasaði eða félli sem leiddi til áverka á neðri útlim. Af þeim sem veiktust voru hjartatengd vandamál algengust. Í yfir 70% aðgerða var ekki skráð rafrænt hvaða meðferð var beitt á vettvangi eða hvaða búnaður var notaður. ÁLYKTANIR Björgunarsveitir þurfa reglulega að veita heilbrigðisþjónustu. Algengast er að björgunarsveitir sinni einstaklingum eftir slys sem oftast verða á neðri útlim. Veikindi sem sinnt er af björgunarsveitum eru oftast tengd hjartasjúkdómum. Skráning á notkun búnaðar og meðferðar á vettvangi er ónákvæm og má bæta.
  • Molecular Structure and Interactions of Lipids in the Outer Membrane of Living Cells Based on Surface-Enhanced Raman Scattering and Liposome Models.

    Živanović, Vesna; Milewska, Adrianna; Leosson, Kristjan; Kneipp, Janina; 1Department of Chemistry, Humboldt-Universität zu Berlin, Brook-Taylor-Strasse 2, Berlin 12489, Germany. 2Innovation Center Iceland, Árleynir 2-8, Reykjavík 112, Iceland. 3The Blood Bank, Landspitali University Hospital, Snorrabraut 60, Reykjavík 105, Iceland. 4School of Engineering and Natural Sciences, University of Iceland, Sæmundargötu 2, Reykjavík 101, Iceland. 5Science Institute, University of Iceland, Dunhaga 3, Reykjavík 107, Iceland. (American Chemical Society, 2021-07-15)
    The distribution and interaction of lipids determine the structure and function of the cellular membrane. Surface-enhanced Raman scattering (SERS) is used for selective molecular probing of the cell membrane of living fibroblast cells grown adherently on gold nanoisland substrates across their whole contact areas with the substrate, enabling mapping of the membrane's composition and interaction. From the SERS data, the localization and distribution of different lipids and their interactions, together with proteins in the outer cell membrane, are inferred. Interpretation of the spectra is mainly supported by comparison with the spectra of model liposomes composed of phosphatidylcholine, sphingomyelin, and cholesterol obtained on the same gold substrate. The interaction of the liposomes with the substrate differs from that with gold nanoparticles. The SERS maps indicate colocalization of ordered lipid domains with cholesterol in the living cells. They support the observation of ordered membrane regions of micrometer dimensions in the outer leaflet of the cell membrane that are rich in sphingomyelin. Moreover, the spectra of the living cells contain bands from the groups of the lipid heads, phosphate, choline, and ethanolamine, combined with those from membrane proteins, as indicated by signals assigned to prenyl attachment. Elucidating the composition and structure of lipid membranes in living cells can find application in many fields of research.
  • Clinical practice guideline on spinal stabilisation of adult trauma patients: Endorsement by the Scandinavian Society of Anaesthesiology and Intensive Care Medicine.

    Yli-Hankala, Arvi; Chew, Michelle S; Olkkola, Klaus T; Rehn, Marius; Sverrisson, Kristinn Ö; Møller, Morten H; 1Department of Anaesthesia, Tampere University Hospital, Tampere, Finland. 2Faculty of Medicine and Health Technology, Tampere University, Tampere, Finland. 3Department of Anaesthesia and Intensive Care, Biomedical and Clinical Sciences, Linköping University, Linköping, Sweden. 4Department of Anaesthesiology, Intensive Care and Pain Medicine, University of Helsinki and Helsinki University Hospital, Helsinki, Finland. 5Division of Prehospital Services, Air Ambulance Department, Oslo University Hospital, Oslo, Norway. 6The Norwegian Air Ambulance Foundation, Oslo, Norway. 7Faculty of Health Sciences, University of Stavanger, Stavanger, Norway. 8Department of Anaesthesia and Intensive Care Medicine, Landspítali University Hospital, Reykjavík, Iceland. 9Department of Intensive Care, University of Copenhagen, Rigshospitalet, Copenhagen, Denmark. 10Collaboration for Research in Intensive Care (CRIC), Copenhagen, Denmark. (Wiley, 2021-06-24)
    The Clinical Practice Committee of the Scandinavian Society of Anaesthesiology and Intensive Care Medicine endorses the clinical practice guideline New clinical guidelines on the spinal stabilisation of adult trauma patients-consensus and evidence based. The guideline can serve as a useful decision aid for clinicians caring for patients with traumatic spinal cord injury. However, it is important to acknowledge that the overall certainty of evidence supporting the guideline recommendations was low, implying that further research is likely to have an important impact on the confidence in the estimate of effect. Keywords: SSAI; clinical practice guideline; endorsement; spinal stabilisation; trauma.
  • Cell-phone traces reveal infection-associated behavioral change.

    Vigfusson, Ymir; Karlsson, Thorgeir A; Onken, Derek; Song, Congzheng; Einarsson, Atli F; Kishore, Nishant; Mitchell, Rebecca M; Brooks-Pollock, Ellen; Sigmundsdottir, Gudrun; Danon; et al. (National Academy of Sciences, 2021-11)
    Epidemic preparedness depends on our ability to predict the trajectory of an epidemic and the human behavior that drives spread in the event of an outbreak. Changes to behavior during an outbreak limit the reliability of syndromic surveillance using large-scale data sources, such as online social media or search behavior, which could otherwise supplement healthcare-based outbreak-prediction methods. Here, we measure behavior change reflected in mobile-phone call-detail records (CDRs), a source of passively collected real-time behavioral information, using an anonymously linked dataset of cell-phone users and their date of influenza-like illness diagnosis during the 2009 H1N1v pandemic. We demonstrate that mobile-phone use during illness differs measurably from routine behavior: Diagnosed individuals exhibit less movement than normal (1.1 to 1.4 fewer unique tower locations; [Formula: see text]), on average, in the 2 to 4 d around diagnosis and place fewer calls (2.3 to 3.3 fewer calls; [Formula: see text]) while spending longer on the phone (41- to 66-s average increase; [Formula: see text]) than usual on the day following diagnosis. The results suggest that anonymously linked CDRs and health data may be sufficiently granular to augment epidemic surveillance efforts and that infectious disease-modeling efforts lacking explicit behavior-change mechanisms need to be revisited. Keywords: call detail records; disease; influenza; outbreak; surveillance.
  • Low levels of respiratory syncytial virus activity in Europe during the 2020/21 season: what can we expect in the coming summer and autumn/winter?

    van Summeren, Jojanneke; Meijer, Adam; Aspelund, Guðrún; Casalegno, Jean Sebastien; Erna, Guðrún; Hoang, Uy; Lina, Bruno; de Lusignan, Simon; Teirlinck, Anne C; Thors, Valtýr; et al. (European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), 2021-11)
    Since the introduction of non-pharmacological interventions to control COVID-19, respiratory syncytial virus (RSV) activity in Europe has been limited. Surveillance data for 17 countries showed delayed RSV epidemics in France (≥ 12 w) and Iceland (≥ 4 w) during the 2020/21 season. RSV cases (predominantly small children) in France and Iceland were older compared with previous seasons. We hypothesise that future RSV epidemic(s) could start outside the usual autumn/winter season and be larger than expected. Year-round surveillance of RSV is of critical importance. Keywords: COVID-19 pandemic; RSV; Respiratory syncytial virus; epidemiology; surveillance data.

View more