An article published after examination of published material on a subject

Collections in this community

Recent Submissions

  • Aldursgreining út frá tannþroskastigum barna og ungmenna á Íslandi

    Sigríður Rósa Víðisdóttir; Svend Richter; Tannlæknadeild Háskóla Íslands (Tannlæknafélag Íslands, 2018)
    Rannsóknir sýna nauðsyn þess að mynda gagnabanka fyrir þroska tanna hjá hverri þjóð og bera saman við samsvarandi rannsóknir. Þessi rannsókn er sú fyrsta sem gerð er á þroskastígi tanna á íslensku þýði og nær yfir aldursbilið 4-24 ár. Rannsóknin styður störf réttartannlækna í aldursgreiningum, tannlækna, lækna, mannfræðinga, fornleifafræðinga og annarra stétta sem þurfa að nota þroska og þroskastig við greiningu og meðferð barna og ungmenna í starfi sínu. Í rannsókn þessari sem er afturvirk þversniðsrannsókn, er tannþroski ákvarðaður í 1100 íslenskum börnum og ungmennum af breiðmyndum (OPG). Fyrstu 100 voru notaðar í forrannsókn en hinar 1000 í rannsóknina sjálfa. Í heild voru 23 einstaklingar útilokaðir úr rannsókninni. Þýðið var samansett af 508 stúlkum og 469 drengjum á aldrinum 4-24 ára og notað var staðlað stigakerfi tannþroska til að ákvarða þroskastig. Samtals voru 200 OPG skoðaðar bæði í hægri og vinstri hlið, aðrar myndir voru einvörðungu skoðaðar í hægra hlið. Tannþroski var ákvarðaður á öllum tönnum hjá báðum kynjum þegar þýðið leyfði, frá byrjun myndunar tannkrónu til loka myndunar rótar með lokun rótarenda. Cronbach’s Alpha áreiðanleikapróf var R = 0.982. Stúlkur á Íslandi ná tannþroskastigi rót fullmynduð (stig 10, Rc) 17.81 ára í efri gómi og 18.47 ára í neðri gómi. Drengir ná tannþroskastigi rót fullmynduð (stig 10, Rc) 18.00 ára í efri gómi og 17.63 ára í neðri gómi. Ekki var marktækur munur milli hægri og vinstri hliðar (r = 0.95–1.00) og ekki milli kynja, nema í byrjun myndunar rótar augntanna í efri og neðri gómi þar sem stúlkur náðu tannþroska fyrr en drengir. Áreiðanlegur gagnagrunnur hefur verið gerður fyrir tannþroska aldurbilsins 4–24 ár sem er sambærilegur við aðrar alþjóðegar rannsóknir. Þessar niðurstöður munu hjálpa réttartannlæknum og öðrum stéttum að áætla með mikilli nákvæmni bæði aldur og tannþroska íslenskra barna og ungmenna.
  • Styrkleiki og líðan tannlækna kannað með jákvæðri sálfræði

    Kristín Gígja Einarsdóttir (Tannlæknafélag Íslands, 2018)
    Tannlæknar eru fámenn stétt hér á landi. Starfsumhverfi þeirra er almennt talið streituvaldandi bæði andlega og líkamlega. Lítið hefur verið rannsakað hvernig staða þessa hóps er hér á landi hvað varðar lífshamingju, vellíðan og ánægju í starfi. Tilgangur og markmið þessarar könnunar, var að varpa ljósi á stöðu tannlækna á Íslandi þegar kemur að hamingju og vellíðan. Til þess var Vellíðanarkvarðinn notaður, en hann hefur verið nýttur sem skimunartæki við greiningu á þunglyndi á heimsvísu. Ennfremur var þessi hópur styrkleikagreindur með aðstoð VIA styrkleikaprófsins. Könnunin var send rafrænt til allra félagsmanna Tannlæknafélagsins sem eru á netfangalista. Niðurstöðurnar voru svo bornar saman við landið í heild, bæði hvað varðar styrkleika og vellíðan. Þátttakendur voru 81 tannlæknar, 42 konur og 39 karlar. Að meðaltali skoruðu þau 27.8 stig á Vellíðanarkvarðanum. Það er nokkuð yfir landsmeðaltali sem mældist 26,7 stig árið 2009. Færri tóku þátt í styrkleikakönnuninni eða 39. Greinilegur munur kom fram í styrkleikagreiningu á þessum hópi og greiningar fyrir landsmenn í heild. Tannlæknarnir skoruðu hærra í þrautsegju og varkárni en þjóðin. Þessir styrkleikar geta hugsanlega útskýrt að hluta hvers vegna íslenskir tannlæknar koma betur út í mælingum á andlegri líðan en erlendir kollegar þeirra. Trúlega eru svo aðrir félagslegir þættir sem að spila inn í, svo sem fámenni, samkennd og ákveðið sjálfræði en fleira getur einnig komið við sögu. Jákvæð sálfræði var kynnt fyrir íslenskum tannlæknum með fyrirlestri í félagsheimili Tannlæknafélagsins, 26. apríl 2018. Þar voru einnig jákvæð inngrip kynnt, með áherslu á núvitund. Þáttakendur á fyrirlestrinum voru beðnir um að meta hversu hamingjusamir þeir væru á skalanum 1-10. Meðaltalið var 7,7 úr hamingjukvarðaspurningunni. Samsvarandi hamingjukvarði hefur verið notaður í rannsóknum á heilsu og líðan Íslendinga, á vegum Landlæknisembættisins o.fl. Samkvæmt rannsóknum Maskínu var meðaltal fyrir landið 7,59 í janúar 2018. Ályktun greinahöfundar er að Íslenskir tannlæknar búi við ágæta andlega líðan. Frekari rannsókna er þörf ef draga á nánari ályktanir fyrir stéttina í heild sinni.
  • Betra veður – bjartara bros

    Kristín Heimisdóttir; Tannlæknadeild Háskóla Íslands (Tannlæknafélag Íslands, 2018)
    Á síðustu misserum hefur færst í vöxt að heilbrigðisþjónustu sé leitað erlendis. Eru tannlækningar þar ekki undanskildar. Óhjákvæmilega vakna spurningar varðandi verðmismun á milli landa, en ýmis önnur atriði þarfnast einnig skýringa. Þessi grein leitast við að rýna í þær fáu greinar sem hafa verið ritaðar um „dental tourism“ eða ferðatannlækningar. Skoðuð er svissnesk, blind rannsókn sem skoðaði gaumgæfilega gæði á prótetískri vinnu tannlækna í Ungverjalandi annars vegar og Sviss hins vegar. Kom í ljós að marktækur munur var á gæðum vinnunnar. Áhugavert var að ekki reyndist unnt að sjá tengsl á milli ánægju sjúklings og gæða vinnu í munni.
  • Undirbúningur og meðhöndlun stafrænna orthopantomogram mynda vegna rannsókna við Tannlæknadeild Háskóla Íslands

    Guðlaugur Jóhann Jóhannsson; Tannlæknadeild Háskóla Íslands (Tannlæknafélag Íslands, 2018)
    Rannsóknir eru undirstaða faglegrar þekkingar og nútíma tannlækninga. Hlutverk Tannlæknadeildar Háskóla Íslands (THÍ) er meðal annars að sinna rannsóknarstarfi. Miklu máli skiptir að hægt sé að nálgast þau gögn sem verða til á deildinni og nýta til rannsóknarstarfs. Í dag er notast við hugbúnaðinn Sidexis XG til að halda utan um OPG myndir sem teknar eru á THÍ. Leggja þarf í talsverða vinnu til að undirbúa myndir svo hægt sé að nýta þær til rannsókna. Miklu máli skiptir að sá hugbúnaður sem notaður er styðji við og auðveldi rannsóknarstarf sem best. Sidexis XG torveldar aðgengi að myndum á margan hátt og lýtur út fyrir að nýrri útgáfa hans geri það enn frekar. Hugbúnaðurinn er fyrst og fremst hugsaður til að styðja við klínískt starf á tannlæknastofu og ekki er hugsað fyrir aðgengi vegna rannsóknarstarfs. Það er sárt til þess að hugsa ef dýrmæt gögn á tannlæknastofum landsins eru óaðgengileg og þar með ónýtanleg til rannsóknastarfs.
  • Pistill frá 78°N

    Sólveig Anna Þorvaldsdóttir (Tannlæknafélag Íslands, 2018)
    Að vera tannlæknir 1316 kílómetrum frá Norðurpólnum býður upp á ýmsar áskoranir. Veðurfar, samgöngur, aldursdreifing íbúa, mismunandi þjóðerni og menning gefur tilefni fyrir spennandi og áhugaverðan vinnudag. Náttúran, myrkrið, ljósið og ísbjarnarhættan hefur einnig mikil áhrif á daglegt líf.
  • Vitund sjúklinga á umhirðu og eftirmeðferð lausra tanngerva

    Sóley Bjarnadóttir; Ellen Flosadóttir; Tannlæknadeild Háskóla Íslands (Tannlæknafélag Íslands, 2018)
    Tilgangur: Markmið rannsóknarinnar var að kanna gæði og árangur upplýsingagjafar til þjónustuþega Tannlæknadeildar Háskóla Íslands (THÍ) með laus tanngervi og kanna hvort þátttakendur nýti sér þá þjónustu sem í boði er að meðferð lokinni. Efniviður og aðferðir: Þátttakendur voru sjúklingar sem fengið höfðu laus tanngervi hjá THÍ. Megindleg aðferðafræði var notuð þar sem lagður var fram spurningalisti símleiðis. Unnið var úr gögnum með lýsandi tölfræði. Niðurstöður: Heildarúrtak samanstóð af sextíu manns (n=60). 66,7% (n=40) samþykktu þátttöku, 55% höfðu fengið stálgrindaparta (n=22) og 45% heilgóma (n=18). 57,5% (n=23) voru karlar og 42,5% (n=17) konur. Helmingur heilgómasjúklinga var á aldrinum 70-79 ára (n=9) og algengast var að partasjúklingar væru á aldrinum 60-69 ára 45,5% (n=10). Helmingur partasjúklinga (n=11) og 44% heilgómasjúklinga (n=8) fengu munnlega kennslu í umhirðu tanngerva sinna. Meirihluti fékk engar upplýsingar um áætlaðan endingartíma tanngervis (heilgóma: 77,8% (n=14); parta: 77,3% (n=17)). Stærsti hluti sjúklinga vissi hvað fóðrun væri (heilgóma: 88,9% (n=16); parta: 63,6% (n=14)). Af þeim sem það vissu var algengast að þeir hefðu ekki fengið þær upplýsingar á Tannlæknadeildinni (heilgóma: 56,3% (n=9); parta: 57,1% (n=8)). Flestir heilgómasjúklingar notuðu sápu við þrif á tanngervum sínum 55,6% (n=10) og algengast var að partasjúklingar notuðu tannkrem í sama tilgangi 59,1% (n=13). Meirihluti sjúklinga notuðu enn tanngervi sín (heilgóma: 88,9% (n=16); parta: 90,9% (n=20)) og fannst þau passa þegar könnunin var gerð (heilgóma: 66,7% (n=12); parta: 63,6% (n=14)). Fleiri partasjúklingar 59,1% (n=12) voru ósammála um að tími væri kominn á endurnýjun tanngervisins heldur en heilgómasjúklingar 50% (n=9). Ályktun: Nemendur THÍ standa sig vel í að kenna þjónustuþegum sínum umhirðu tanngerva en einungis 16,7% heilgómasjúklinga og 9,1% partasjúklinga sagðist ekki hafa fengið upplýsingar um umhirðu tanngervisins. Þó má bæta upplýsingagjöf um endingartíma tanngerva og nauðsynlega eftirfylgni þeirra
  • Endurfesting á krónu-rótarbrotum. Aðferðarfræði, kostir og gallar.

    Vilhelm Grétar Ólafsson; Tannlæknadeild Háskóla Íslands (Tannlæknafélag Íslands, 2018)
    Grein þessi lýsir tilfelli þar sem ungur einstaklingur varð fyrir flóknu krónu-rótarbroti sem náði í gegn um tannkviku og niður að beinbrún palatalt. Rótfyllingarmeðferð var framkvæmd, brotið límt með plastblendi og rótarstifti komið fyrir sem spelkun milli tannarhluta. Íþróttaskinna var gerð til að hlífa tönn við íþróttaiðkun. Meðferðin endurskapaði eðlilegt form, starf, útlit og heilbrigði vefja án mikils inngrips þrátt fyrir töluverðan áverka. Aðferðarfræði er lýst, auk þess sem forsendur, kostir, gallar og horfur meðferðar er rædd.
  • Iðjuþjálfun í ljósi gagnrýnna sjónarhorna. Umfjöllun um verk K. W. Hammell og gildi þeirra fyrir iðjuþjálfun á Íslandi.

    Snæfríður Þóra Egilson; Guðrún Pálmadóttir; 1) Háskóla Íslands 2) Háskólanum á Akureyri (Iðjuþjálfafélag Íslands, 2018)
    Iðjuþjálfun á Íslandi byggir á hugmyndum og vinnubrögðum sem hafa orðið til og eru almennt viðtekin í hinum vestræna heimi. Þrátt fyrir ólíkar aðstæður og menningarlegan margbreytileika hafa ýmsir fræðimenn talið eðlilegt að yfirfæra þessi sjónarmið og aðferðir yfir á meginhluta mannkyns. Kanadíska fræði konan Karen Whalley Hammell hefur hvatt til umræðu um fræðilegar undirstöður iðjuþjálfunar og iðjuvísinda. Skrif hennar einkennast af gagnrýnum sjónarhornum þar sem hún rýnir í og dregur í efa margt af því sem iðjuþjálfar hafa hingað til gengið að sem gefnu, sérstaklega áherslu fagsins á sjálfstæði og einstaklingshyggju frekar en gagnkvæmni og félagsleg sjónarhorn. Í þessari grein eru rakin skrif Hammell á árunum 2004-2018 og efni þeirra tengt skrifum annarra fræðimanna um svipað efni eftir því sem við á. Tekin eru fyrir þau málefni sem hún hefur einkum beint sjónum að, það er að segja flokkun og gildi iðju, skjólstæðingsmiðuð nálgun, menning ar leg auðmýkt, rétturinn til iðju og færni nálgunin. Umfjöllunin er tengd við ólíkar að stæður fólks, almenn mannréttindi og félagslega undirokun ákveðinna hópa. Þótt umfjöllun Hammell geti verið ögrandi þá lýsir hún líka trú á iðjuþjálfun sem fagi og þeim ólíku möguleikum sem í því búa. Gagnrýna umræðu má nýta á uppbyggilegan hátt og íslenskir iðjuþjálfar eru hér með hvattir til að beina sjónum sínum í auknum mæli að hinum ólíku aðstæðum og valkostum sem fólk býr við og hvernig þau hafa áhrif á og móta líf þess. Þá er mikilvægt að iðjuþjálfar hasli sér völl á fjölbreyttum starfsvettvangi og taki þátt í stefnumótandi aðgerðum sem stuðla að möguleikum fólks til að eiga hlutdeild í iðju sem gefur lífi þeirra merkingu og stuðlar að auknum lífsgæðum. Ör fjölgun og hækkandi menntunarstig iðjuþjálfa á Íslandi fela í sér tækifæri til aukinnar fjölbreytni í starfi.
  • 'You should always look at the washing machine without actually being in it!' Thematic framework analysis of patients' understanding of transdiagnostic cognitive behaviour therapy and its mechanisms.

    Sighvatsson, Magnus Blondahl; Salkovskis, Paul M; Sigurdsson, Engilbert; Valdimarsdottir, Heiddis B; Thorsdottir, Fanney; Sigurdsson, Jon Fridrik; 1University of Iceland, Reykjavík, Iceland. 2Reykjavik University, Iceland. 3University of Oxford, UK. 4Landspitali-The National University Hospital of Iceland, Reykjavík, Iceland. 5Mount Sinai School of Medicine, New York City, New York, USA. (Wiley, 2019-02-07)
    Objective: Transdiagnostic cognitive behaviour therapy (TCBT) is an efficacious treatment for anxiety and depression, but its mechanisms of change remain poorly understood. The current study used thematic framework analysis to analyse how patients, recruited in a recent trial on transdiagnostic group CBT (TGCBT), understood the treatment and its mechanisms. Design: Cross-sectional thematic framework analysis. Method: The sample included 24 participants suffering from anxiety and/or depression, divided into two groups by treatment efficacy (i.e., group doing well and group doing not so well) in order to evaluate whether different understandings of the treatment affected its efficacy. The participants were interviewed and completed self-report measures. They were encouraged to discuss what they believed to be helpful and unhelpful in the TGCBT and what they believed to be the mechanisms of change in the treatment. Each interview was recorded, transcribed verbatim and themes were identified. Results: The analysis revealed four overarching themes and 18 subthemes. The overarching themes were as follows: Cognitive and behavioural flexibility, Awareness/understanding of symptoms and triggers, Therapeutic alliance and engagement, and finally Attitudes towards treatment. Four of the 18 subthemes corresponded to a differentiation between the groups: Cognitive flexibility and Comparison with others in the group on the one hand and Cognitive inflexibility and Negative attitudes towards treatment on the other. Conclusion: The most important difference between the groups appeared to be CBT-specific, that is, cognitive flexibility that characterized the group doing well where thematic analysis did not indicate that other themes were important. Practitioner points: Findings The analysis revealed four overarching themes and 18 subthemes, four of which corresponded to the difference between the two groups of participants based on treatment efficacy. The four differentiating subthemes were cognitive flexibility and comparison with others, which characterized the group doing well, and cognitive inflexibility and negative attitude towards treatment, which characterized the group doing less well. The theme evaluated as the most important for the efficacy of the transdiagnostic cognitive behaviour therapy and patients' understanding of the treatment was cognitive flexibility, which characterized the group doing well. Limitations Use of qualitative methodology restricts the generalizability of our results. Data are built on answers from only 24 participants.
  • Changes in the left temporal microstate are a sign of cognitive decline in patients with Alzheimer's disease.

    Musaeus, Christian S; Engedal, Knut; Høgh, Peter; Jelic, Vesna; Khanna, Arjun R; Kjaer, Troels Wesenberg; Mørup, Morten; Naik, Mala; Oeksengaard, Anne-Rita; Santarnecchi, Emiliano; et al. (Wiley, 2020-04-27)
    Introduction: Large-scale brain networks are disrupted in the early stages of Alzheimer's disease (AD). Electroencephalography microstate analysis, a promising method for studying brain networks, parses EEG signals into topographies representing discrete, sequential network activations. Prior studies indicate that patients with AD show a pattern of global microstate disorganization. We investigated whether any specific microstate changes could be found in patients with AD and mild cognitive impairment (MCI) compared to healthy controls (HC). Materials and methods: Standard EEGs were obtained from 135 HC, 117 patients with MCI, and 117 patients with AD from six Nordic memory clinics. We parsed the data into four archetypal microstates. Results: There was significantly increased duration, occurrence, and coverage of microstate A in patients with AD and MCI compared to HC. When looking at microstates in specific frequency bands, we found that microstate A was affected in delta (1-4 Hz), theta (4-8 Hz), and beta (13-30 Hz), while microstate D was affected only in the delta and theta bands. Microstate features were able to separate HC from AD with an accuracy of 69.8% and HC from MCI with an accuracy of 58.7%. Conclusions: Further studies are needed to evaluate whether microstates represent a valuable disease classifier. Overall, patients with AD and MCI, as compared to HC, show specific microstate alterations, which are limited to specific frequency bands. These alterations suggest disruption of large-scale cortical networks in AD and MCI, which may be limited to specific frequency bands.
  • Predicted loss and gain of function mutations in ACO1 are associated with erythropoiesis.

    Oskarsson, Gudjon R; Oddsson, Asmundur; Magnusson, Magnus K; Kristjansson, Ragnar P; Halldorsson, Gisli H; Ferkingstad, Egil; Zink, Florian; Helgadottir, Anna; Ivarsdottir, Erna V; Arnadottir, Gudny A; et al. (Nature Publishing Group, 2020-04-23)
    Hemoglobin is the essential oxygen-carrying molecule in humans and is regulated by cellular iron and oxygen sensing mechanisms. To search for novel variants associated with hemoglobin concentration, we performed genome-wide association studies of hemoglobin concentration using a combined set of 684,122 individuals from Iceland and the UK. Notably, we found seven novel variants, six rare coding and one common, at the ACO1 locus associating with either decreased or increased hemoglobin concentration. Of these variants, the missense Cys506Ser and the stop-gained Lys334Ter mutations are specific to eight and ten generation pedigrees, respectively, and have the two largest effects in the study (EffectCys506Ser = -1.61 SD, CI95 = [-1.98, -1.35]; EffectLys334Ter = 0.63 SD, CI95 = [0.36, 0.91]). We also find Cys506Ser to associate with increased risk of persistent anemia (OR = 17.1, P = 2 × 10-14). The strong bidirectional effects seen in this study implicate ACO1, a known iron sensing molecule, as a major homeostatic regulator of hemoglobin concentration.
  • Cellular and Molecular Mechanisms of Kidney Injury in 2,8-Dihydroxyadenine Nephropathy.

    Klinkhammer, Barbara Mara; Djudjaj, Sonja; Kunter, Uta; Palsson, Runolfur; Edvardsson, Vidar Orn; Wiech, Thorsten; Thorsteinsdottir, Margret; Hardarson, Sverrir; Foresto-Neto, Orestes; Mulay, Shrikant R; et al. (American Society of Nephrology, 2020-02-21)
    Background: Hereditary deficiency of adenine phosphoribosyltransferase causes 2,8-dihydroxyadenine (2,8-DHA) nephropathy, a rare condition characterized by formation of 2,8-DHA crystals within renal tubules. Clinical relevance of rodent models of 2,8-DHA crystal nephropathy induced by excessive adenine intake is unknown. Methods: Using animal models and patient kidney biopsies, we assessed the pathogenic sequelae of 2,8-DHA crystal-induced kidney damage. We also used knockout mice to investigate the role of TNF receptors 1 and 2 (TNFR1 and TNFR2), CD44, or alpha2-HS glycoprotein (AHSG), all of which are involved in the pathogenesis of other types of crystal-induced nephropathies. Results: Adenine-enriched diet in mice induced 2,8-DHA nephropathy, leading to progressive kidney disease, characterized by crystal deposits, tubular injury, inflammation, and fibrosis. Kidney injury depended on crystal size. The smallest crystals were endocytosed by tubular epithelial cells. Crystals of variable size were excreted in urine. Large crystals obstructed whole tubules. Medium-sized crystals induced a particular reparative process that we term extratubulation. In this process, tubular cells, in coordination with macrophages, overgrew and translocated crystals into the interstitium, restoring the tubular luminal patency; this was followed by degradation of interstitial crystals by granulomatous inflammation. Patients with adenine phosphoribosyltransferase deficiency showed similar histopathological findings regarding crystal morphology, crystal clearance, and renal injury. In mice, deletion of Tnfr1 significantly reduced tubular CD44 and annexin two expression, as well as inflammation, thereby ameliorating the disease course. In contrast, genetic deletion of Tnfr2, Cd44, or Ahsg had no effect on the manifestations of 2,8-DHA nephropathy. Conclusions: Rodent models of the cellular and molecular mechanisms of 2,8-DHA nephropathy and crystal clearance have clinical relevance and offer insight into potential future targets for therapeutic interventions.
  • Severe desaturations increase psychomotor vigilance task-based median reaction time and number of lapses in obstructive sleep apnoea patients.

    Kainulainen, Samu; Duce, Brett; Korkalainen, Henri; Oksenberg, Arie; Leino, Akseli; Arnardottir, Erna S; Kulkas, Antti; Myllymaa, Sami; Töyräs, Juha; Leppänen, Timo; et al. (European Respiratory Society, 2020-04-09)
    Current diagnostic parameters estimating obstructive sleep apnoea (OSA) severity have a poor connection to the psychomotor vigilance of OSA patients. Thus, we aimed to investigate how the severity of apnoeas, hypopnoeas and intermittent hypoxaemia is associated with impaired vigilance.We retrospectively examined type I polysomnography data and corresponding psychomotor vigilance tasks (PVTs) of 743 consecutive OSA patients (apnoea-hypopnoea index (AHI) ≥5 events·h-1). Conventional diagnostic parameters (e.g. AHI and oxygen desaturation index (ODI)) and novel parameters (e.g. desaturation severity and obstruction severity) incorporating duration of apnoeas and hypopnoeas as well as depth and duration of desaturations were assessed. Patients were grouped into quartiles based on PVT outcome variables. The odds of belonging to the worst-performing quartile were assessed. Analyses were performed for all PVT outcome variables using binomial logistic regression.A relative 10% increase in median depth of desaturations elevated the odds (ORrange 1.20-1.37, p<0.05) of prolonged mean and median reaction times as well as increased lapse count. Similarly, an increase in desaturation severity (ORrange 1.26-1.52, p<0.05) associated with prolonged median reaction time. Female sex (ORrange 2.21-6.02, p<0.01), Epworth Sleepiness Scale score (ORrange 1.05-1.07, p<0.01) and older age (ORrange 1.01-1.05, p<0.05) were significant risk factors in all analyses. In contrast, increases in conventional AHI, ODI and arousal index were not associated with deteriorated PVT performance.These results show that our novel parameters describing the severity of intermittent hypoxaemia are significantly associated with increased risk of impaired PVT performance, whereas conventional OSA severity and sleep fragmentation metrics are not. These results underline the importance of developing the assessment of OSA severity beyond the AHI.
  • Effect of two different nutritional supplements on postprandial glucose response and energy- and protein intake in hospitalised patients with COPD: A randomised cross-over study.

    Ingadottir, Arora Ros; Bjorgvinsdottir, Eva Bjorg; Beck, Anne Marie; Baldwin, Christine; Weekes, C Elizabeth; Geirsdottir, Olof Gudny; Ramel, Alfons; Birgisdottir, Bryndis Eva; Gislason, Thorarinn; Gunnarsdottir, Ingibjorg; et al. (Elsevier, 2019-04-25)
    Introduction: Oral nutrition support is frequently used in treatment of malnutrition in patients with chronic obstructive pulmonary disease (COPD). Considering the use of corticoidsteroids in patients with COPD, little is known about the effect on postprandial glucose response and if they might interfere with glucose control. Our aims were to compare the effect of a liquid oral nutritional supplement (ONS) and semi solid inbetween meal snack (snack) on postprandial glucose and energy- and protein intake, and to compare the effect of timing of each intervention on postprandial glucose and energy- and protein intake. Methods: Patients with COPD (n = 17) admitted to the Department of Pulmonary Medicine, Iceland and defined as at low or medium nutritional risk (score 0-3) were recruited. In a randomised cross-over design, subjects consumed ONS or snack either in a fasting state (study 1) or following breakfast (study 2) and postprandial glucose responses were assessed at regular intervals for two hours (t = 15, t = 30, t = 45, t = 60, t = 90, t = 120 min). Energy- and protein intake was estimated using a validated plate diagram sheet. Wilcoxon Signed-Rank test was used to compare the two interventions. Results: In study 2, following breakfast, postprandial glucose was significantly higher after consuming ONS than the snack after 60 min (9.7 ± 2.4 mmol/L vs. 8.2 ± 3.2 mmol/L, p = 0.013 and 120 min 9.2 ± 3.2 mmol/L vs. 7.9 ± 2.4 mmol/L, p = 0.021, respectively). No difference was found in postprandial glucose concentrations between ONS and the snack when consumed after overnight fasting (study 1). No difference in energy or protein intake from hospital food was seen between supplement types neither in study 1 or 2. Conclusion: Lower postprandial glucose concentrations were associated with the snack compared to ONS when taken after a meal compared to either type directly after overnight fasting. The clinical relevance of higher postprandial blood glucose after consuming a liquid ONS after breakfast compared with a semi solid snack needs to be studied further.
  • Berskjöldun fyrir börn með kvíðaraskanir: Könnun meðal íslenskra sálfræðinga um notkun berskjöldunar í meðhöndlun kvíðaraskana hjá börnum og unglingum

    Ástrós Elma Sigmarsdóttir; Hrafnkatla Agnarsdóttir; Aron Eydal Sigurðarson; Sindri Lárusson; Guðmundur Skarphéðinsson; Háskóli Íslands (Sálfræðingafélag Íslands, 2019)
    Berskjöldun (exposure) er gagnreynd aðferð til að draga úr hamlandi kvíða hjá börnum með kvíðaraskanir og hafa rannsóknir sýnt að hún sé áhrifaríkasti hluti hugrænnar atferlismeðferðar. Bandarískar rannsóknir benda til þess að berskjöldun sé vannýtt á klínískum vettvangi en staðan innan Evrópu er enn óljós. Tilgangur rannsóknarinnar var að kortleggja stöðu íslenskra sálfræðinga í notkun berskjöldunar við kvíðaröskunum barna (almennri kvíðaröskun, aðskilnaðarkvíða og félagskvíða). Önnur markmið rannsóknarinnar voru að meta viðhorf meðferðaraðila til berskjöldunar, þjálfun þeirra í beitingu aðferðarinnar og val á aðferðum í meðferð. Allir sálfræðingar innan Sálfræðingafélags Íslands fengu sendan spurningalista og til að geta tekið þátt þurfti viðkomandi að hafa meðhöndlað að minnsta kosti eitt barn á aldrinum fimm til 17 ára með kvíðaröskun sem aðalröskun á síðastliðnum 12 mánuðum. Samtals svöruðu 50 félagsmenn könnuninni. Í ljós kom að flestir þátttakendur voru með meistaragráðu og flestir unnu á heilsugæslustöð, Barnaog unglingageðdeild eða á einkarekinni stofu. Niðurstöður sýndu að langflestir nota HAM og berskjöldun (94%) til þess að meðhöndla börn og unglinga með kvíðaröskun. Einnig voru viðhorf gagnvart aðferðinni að öllu jöfnu jákvæð. Þrátt fyrir það virðist skorta þjálfun og innleiðingu á aðferðinni. Í samanburði við Bandaríkin virðist Ísland standa ágætlega hvað varðar notkun á berskjöldun þó svo að gæði aðferðinnar í meðferð séu óljós. Í framhaldi af þessari rannsókn væri gagnlegt að rannsaka meðferðarfylgni meðferðaraðila í því skyni að fá betri innsýn í það hvort verið sé að veita börnum á Íslandi meðferðarúrræði sem skilar árangri.
  • Notkun berskjöldunar meðal sálfræðinga á Íslandi fyrir börn með áráttu- og þráhyggjuröskun

    Aron Eydal Sigurðarson; Sindri Lárusson; Ástrós Elma Sigmarsdóttir; Hrafnkatla Agnarsdóttir; Guðmundur Skarphéðinsson; Háskóli Íslands (Sálfræðingafélag Íslands, 2019)
    Áráttu- og þráhyggjuröskun (ÁÞR) einkennist af áráttuhegðun og þráhyggjuhugsunum. Þráhyggja lýsir sér í óþægilegum, uppáþrengjandi og óviðeigandi hugsunum sem valda vanlíðan og kvíða. Árátta fylgir yfirleitt þráhyggju og einkennist af endurteknum athöfnum sem virka sem markviss leið til þess að draga úr óþægindum sem þráhyggjuhugsanirnar valda. Hugræn atferlismeðferð með berskjöldun og svarhömlun er fyrsti kostur sem meðferð við ÁÞR. Þessi rannsókn gengur út á að kanna viðhorf sálfræðinga á Íslandi til berskjöldunar við ÁÞR og kanna hve mikið og hvernig þeir beita berskjöldunarmeðferðinni þegar þeir vinna með börnum og unglingum með ÁÞR. Stuðst var við erlendan spurningalista sem var þróaður til að athuga meðferðaraðferðir sálfræðinga við kvíða og ÁÞR. Spurningalistinn var þýddur yfir á íslensku og sendur sálfræðingum í Sálfræðingafélagi Íslands og einungis þeir sem höfðu meðhöndlað ÁÞR barns síðastliðið ár voru þátttakendur, alls 26. Rannsóknin leiddi í ljós að almennt er viðhorf sálfræðinga á Íslandi jákvætt til meðferðarinnar. Allir þátttakendur rannsóknarinnar sögðust nota berskjöldun í meðferð við ÁÞR og eyddu 46,2% þátttakenda meira en 61% tíma meðferðar í berskjöldun. Í ljós kom þó að ekki voru allir að nota bestu mögulegu aðferðir berskjöldunar í sinni meðferð en rúm 43% sögðust ekki reyna að takmarka truflanir í æfingum, það er að segja truflanir í umhverfinu sem gætu komið niður á árangri meðferðarinnar. Þetta gerir það að verkum að börnin eru ekki að fá bestu mögulegu meðferðina vegna mögulegra truflana. Því þyrfti að auka kennslu og þjálfun í notkun berskjöldunar svo að sálfræðingar beiti henni rétt til að börn með ÁÞR á Íslandi eigi mestan möguleika á bata.
  • Sjálfsmatskvarðar Becks fyrir börn og unglinga: Kerfisbundið yfirlit yfir próffræðilega eiginleika íslenskrar útgáfu

    Rebekka Björg Guðmundsdóttir; Rebekka Aldís Kristinsdóttir Valberg; Guðmundur Skarphéðinsson; 1)2) Miðstöð í Lýðheilsuvísindum, Háskóli Íslands 3) Sálfræðideild, Háskóli Íslands (Sálfræðingafélag Íslands, 2019)
    Markmið þessarar greinar var að kanna próffræðilega stöðu Sjálfsmatskvarða Becks fyrir börn og unglinga (BYI) í íslenskri útgáfu með aðferð kerfisbundins yfirlits (e. systematic review). Sjálfsmatskvarðar Becks samanstanda af fimm undirkvörðum með 20 atriðum hver, sem meta sjálfsmynd, kvíða, þunglyndi, reiði og hegðunarvanda hjá ungmennum á aldrinum 7-18 ára. Leitað var kerfisbundið að öllum rannsóknum sem lögðu kvarðana fyrir íslenskt úrtak í gagnagrunnum Google Scholar, PubMed og Skemmunnar og þær teknar saman. Alls fundust níu greinar og handrit sem fjölluðu um próffræðilega eiginleika kvarðanna. Niðurstöður gáfu til kynna gott innra samræmi á bilinu 0,71-0,96. Aðgreiningar- og samleitniréttmæti var óviðunandi þar sem meðal annars var há innbyrðis fylgni á milli undirkvarða BYI og fylgni við aðra lista sem mátu ólíkar hugsmíðar. Einnig bentu niðurstöður þáttagreiningar til þess að listinn aðgreindi ekki með fullnægjandi hætti á milli hugsmíðanna kvíða, þunglyndis og reiði, en niðurstöður íslenskra rannsókna hafa bent til þess að þessar þrjár hugsmíðir myndi saman einn þátt. Þessar niðurstöður eru í samræmi við erlendar rannsóknir, en helsti styrkleiki listans er mikið innra samræmi. Hins vegar er aðgreiningar- og samleitniréttmæti listans óviðunandi. Einnig er ekki vitað hvaða notagildi kvarðarnir hafa í klínísku úrtaki með tilliti til viðmiðsréttmætis og hvort kvarðarnir henti til að meta árangur meðferðar eða breytingar á einkennum yfir tíma. Próffræðilegir eiginleikar sjálfsmyndar- og hegðunarvandakvarða BYI meðal íslenskra rannsókna eru að mestu viðunandi til góðir. Hvað varðar kvíða-, þunglyndis- og reiðikvarða BYI getum við ekki mælt með notkun þeirra, hvorki í almennum né klínískum tilgangi en hins vegar mælum við með endurskoðun þessara þriggja undirkvarða.
  • Kerfisbundið yfirlit yfir próffræðilega eiginleika Fjölþáttakvíðakvarða fyrir börn (Multidimensional Anxiety Scale for Children) í íslensku úrtaki

    Theodóra Listalín Þrastardóttir; Guðmundur Ágúst Skarphéðinsson; Háskóli Íslands (Sálfræðingafélag Íslands, 2019)
    Fjölþáttakvíðakvarði fyrir börn (MASC) er skimunarlisti sem metur fjórar víddir kvíða, líkamleg einkenni, flótta og forðunarhegðun, félagskvíða og aðskilnaðarkvíða/felmtur. Markmið eftirfarandi rannsóknar var að meta próffræðilega eiginleika kvarðans í íslensku úrtaki með aðferðum kerfisbundins yfirlits (e. systematic review). Leitað var kerfisbundið að greinum sem fjölluðu um íslenskar rannsóknir á kvarðanum. Samtals voru 185 útdrættir skimaðir og að lokum voru 20 greinar valdar úr sem uppfylltu þátttökuviðmið. Meðaltöl og staðalfrávik voru svipuð og í erlendum rannsóknum, hærri í klínísku úrtaki en almennu og stúlkur skoruðu almennt hærra á öllum þáttum. Innra samræmi var viðunandi í öllum rannsóknum og í samræmi við erlendar rannsóknir, sem og aðgreiningar- og samleitisréttmæti. Ein íslensk rannsókn skoðaði forspárréttmæti og notast var við innlagnarúrtak á BUGL og voru niðurstöður í samræmi við erlendar niðurstöður að mestu leyti, félagskvíðaundirþáttur MASC spáði fyrir um félagskvíðaröskun og undirþátturinn aðskilnaðarkvíði/ felmtur spáði fyrir um aðskilnaðarkvíðaröskun en þar sem úrtakið var innlagnarúrtak gefa niðurstöður ekki eins skýra mynd og þær erlendu. Tvær íslenskar rannsóknir sýna að fjögurra þátta lausn sé best fyrir íslenskt úrtak. Á heildina litið er kvarðinn áreiðanlegur og gagnlegur listi sem fagfólk getur nýtt til að skima eftir kvíðaeinkennum hjá börnum og unglingum.
  • Áhrif jákvæðrar og neikvæðrar endurgjafar á námsástundun og félagslega hegðun nemenda

    Birna Pálsdóttir; Zuilma Gabriela Sigurðardóttir; Francesco Sulla; Háskóli Íslands og Parma University (Sálfræðingafélag Íslands, 2019)
    Áhrif endurgjafar kennara á námsástundun og félagslega hegðun nemenda hafa verið viðfangsefni fjölmargra rannsókna. Rannsóknir frá níunda áratug síðustu aldar sem hafa skoðað slík áhrif hafa sýnt fram á að hlutfall jákvæðrar endurgjafar á námsástundun hefur oftast verið hærra en hlutfall neikvæðrar endurgjafar á félagslega hegðun (t.d. Apter, Arnold og Swinson, 2010; Apter, 2016; Brophy, 1981; Harrop og Swinson, 2000; Nafpaktitis, Mayer og Butterworth, 1985; White, 1975). Markmið þessarar greinar er að fara yfir stöðu rannsókna á því hvernig yrtri endurgjöf kennara á hegðun nemenda á aldrinum 6-16 ára er háttað í enskumælandi löndum allt frá áttunda áratug síðustu aldar og fram til dagsins í dag. Flestir eru sammála um að álag í starfi kennara sé mikið og til lengri tíma getur slíkt leitt til uppgjafar og kulnunar (Ninness og Glenn, 1988). Rannsóknir hafa sýnt að nemendur á grunnskólaaldri virðast nýta tæplega helming af tíma kennslustundar í annað en fyrirliggjandi verkefni (Fredricks, Blumenfeld og Paris, 2004; Godwin o.fl., 2016). Rannsóknir hafa sýnt fram á að með því að auka færni kennara í jákvæðri endurgjöf hafi það jákvæð áhrif á námsástundun (t.d. Sulla, Armenia, Eramo og Rollo, 2015 og Wheldall, Merret og Borg, 1985). Lögmál hegðunar og náms má nýta til þess að útskýra þá hegðun sem oft birtist í kennslustofum í samskiptum kennara og nemenda og hefur áhrif á þær breytur sem stuðla að aukinni námsástundun og félagslega æskilegri hegðun.
  • Staða rannsókna á heildstæðum stuðningi við jákvæða hegðun (PBS) í grunnskólum á Íslandi

    Auður Sif Kristjánsdóttir; Bergljót Gyða Guðmundsdóttir; 1) Háskóli Íslands 2) Þjónustumiðstöð Breiðholts og Háskóli Íslands (Sálfræðingafélag Íslands, 2019)
    Erfið hegðun nemenda í skólum er algengur vandi sem erfitt getur verið að takast á við. Heildstæður stuðningur við jákvæða hegðun (e. positive behavior support; PBS) er alhliða stuðningskerfi sem samanstendur af mismunandi úrræðum á þremur þrepum þar sem tekið er tillit til ólíkrar hegðunar nemenda og þeim veitt íhlutun í samræmi við þarfir hvers og eins. Rannsóknir hafa sýnt að PBS dregur meðal annars úr hegðunarvanda og bætir námsástundun. Á Íslandi hafa verið gerðar nokkrar rannsóknir á árangri af innleiðingu PBS í grunnskólum. Markmið þessarar yfirlitsrannsóknar var að kanna hvað niðurstöður þeirra rannsókna sýndu og varpa þannig skýrara ljósi á næstu skref í rannsóknum á PBS á Íslandi. Í heild virðist PBS yfirleitt áhrifaríkt, en þó eru ákveðnir vankantar á innleiðingunni í sumum tilfellum. Sömuleiðis þarf að gera fleiri og fjölbreyttari rannsóknir á Íslandi, sérstaklega á miðþrepi kerfisins.

View more