• Laga- og reglugerðarbreytingar : og hvað svo? [ritstjórnargrein]

      Haraldur Briem (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2004-12-01)
      breytingar á sóttvarna­lögum nr. 19/1997 (1). Breytingarnar sneru að ákvæðum um skráningu sýklalyfjanotkunar. Enda þótt nefnd­ir alþingis sendi hagsmunaaðilum tillögur um lagabreytingar til umsagnar geta slíkar breytingar hæglega farið fram hjá mörgum þeim sem mál­ið varða, einkum ef þær eru ekki til þess fallnar að valda deilum. Mikilvægt er að læknar viti af slíkum breytingum og ekki er síður mikilvægt að mönnum sé kunnugt um ástæður fyrir lagasetningunni en þær eru jafnan skýrðar í greinargerð með frumvörpum.
    • Landinu og læknum til gagns og blessunar í 100 ár

      Reynir Arngrímsson; Erfðalæknir á Landspítala og formaður Læknafélags Íslands (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2018-01-04)
    • Landspítali á farsóttartímum

      Már Kristjánsson; Landspítala (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2020-05)
    • Landspítali og heilbrigðiskerfið – glöggt er gests augað

      María Heimisdóttir; fjármálasviðs Landspítala. Læknadeild HÍ (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2016-10)
    • Landspítalinn - tifandi tímasprengja.

      Ómar Sigurvin Gunnarsson; Landspítali (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2013-03)
    • Landvinningar smitsjúkdóma [ritstjórnargrein]

      Már Kristjánsson (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 1999-07-01)
      Á síðastliðnum árum og áratugum hafa viðhorf fræðimanna til fræðigreinarinnar smitsjúkdómar breyst mikið. Kemur þar margt til en hæst ber uppgötvanir á orsökum sjúkdóma eins og ætisárum (peptic ulcer disease), alnæmi og lifrarbólgu. Auk þess telja að minnsta kosti sumir vísindamenn sig vera komna á snoðir um samhengi milli orsaka ýmissa hefðbundinna menningarsjúkdóma svo sem kransæðastíflu og örvera, sem eru nýlega uppgötvaðar (Chlamydia pneumonia) og sumra tegunda æxla. Nægir að nefna í því sambandi tengsl Kaposi-sarkmeina og herpes veira af gerð 8, eitilfrumukrabbameins í slímþekju maga og H. pylori auk lifrarkrabbameins og lifrarbólguveira af gerð B og C.
    • Langlífi og heilbrigðisþjónusta

      Ólafur Helgi Samúelsson; Landspítala og Hjúkrunarheimilinu Eir (Læknafélag Íslands, 2021-01)
    • Langtímaáhrif kannabisneyslu

      Vilhjálmur Rafnsson (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2003-04-01)
      Fjöldi rannsókna hafa verið gerðar á fíkniefninu kannabis og hafa flestar beinst að fíkninni sjálfri og taugaeitrunareinkennum hjá þeim sem nota kannabis. Að undanförnu hafa birst niðurstöður rannsókna sem sýna annars vegar að kannabisreykingar valdi eiturverkun á erfðaefnið og framkalli þannig krabbamein og hins vegar að kannabisneysla tengist geðröskunum. Neysla kannabis jókst mjög á síðustu tugum seinustu aldar meðal ungs fólks í iðnþróuðum löndum. Það sem ýtti undir þessa auknu neyslu var ekki síst það hversu auðvelt var að verða sér úti um þennan vímugjafa en einnig auknar hömlur gegn áfengisneyslu og akstri bifreiða. Samfara þessu var það ef til vill hald manna að neysla kannabis væri hættulaus og gerði ekkert til eða að hún væri í það minnsta ekki eins skaðleg og reykingar og áfengisneysla. Fljótlega fór neysla kannabis að valda áhyggjum því talið var að hún gæti leitt til neyslu annarra og hættulegri vímuefna, einsog síðar var staðfest (1, 2).
    • Langvinn lungnateppa : hinn duldi faraldur [ritstjórnargrein]

      Óskar Einarsson (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2007-06-01)
      Langvinn lungnateppa, ásamt æðasjúkdómum og lungnakrabbameini, er einn meginfylgikvilli reykingamanna en jafnframt sá sem minnst hefur verið í sviðsljósinu. Það var ekki fyrr en um miðja síðustu öld að sjúkdómnum var fyrst lýst í þeirri mynd sem nú hefur haldist: langvinnrar berkjubólgu og lungnaþembu (1). Undir lok síðustu aldar hófst gullvinna GOLD: Global Initiative of Obstructive Lung Disease. Þannig voru skilgreiningar og alþjóðaleiðbeiningar um greiningu og meðferð langvinnrar lungnateppu samhæfðar (2). Margt benti til að hér væri á ferðinni eitt af helstu heilbrigðisvandamálum nútímans, en upplýsingar skorti varðandi umfang sjúkdómsins. Því var hrundið af stað alþjóðlegri vinnu við að kortleggja algengi sjúkdómsins undir því djarfa nafni BOLD: Burden of Obstructive Lung Disease. Niðurstöður íslenska hluta BOLD-rannsóknarinnar líta nú dagsins ljós í Læknablaðinu (3).
    • Leifturþróun heimsfaraldursbóluefna 2020

      Kamilla Sigríður Jósefsdóttir; Embætti landlæknis (Læknafélag Íslands, 2020-12)
    • Leikið á ellikerlingu : að margfalda líkurnar á góðri heilsu [ritstjórnargrein]

      Jón Eyjólfur Jónsson; Pálmi V. Jónsson (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 1997-10-01)
      Kostnaður vegna heilbrigðisþjónustu við aldraða er um það bil þriðjungur af útgjöldum til heilbrigðismála enda þótt þeir séu aðeins um 11% af þjóðinni. Árið 2005 má búast við að um það bil helmingur útgjalda til heilbrigðismála verði vegna aldraðra. Árið 2050 gæti kostnaður vegna aldurstengdra sjúkdóma hafa sexfaldast ef ekki koma til frekari lækningar á sjúkdómum eða fyrirbyggjandi aðgerðir. Mest fjölgun er nú í öldungahópnum eldri en 85 ára og gæti fjöldi þeirra hafa þrefaldast árið 2030 og hugsanlega sextánfaldast árið 2050. Öldungar eru líklegastir til að þurfa á langtíma umönnun að halda, sem er eitt kostnaðarsamasta form heilbrigðisþjónustunnar (1). Ævilíkur hafa vaxið jafnt og þétt á þessari öld og horfa æ fleiri íslendingar fram á að lifa um árabil eftir að starfsævinni líkur. Aldraðir eru nú tiltölulega lágt hlutfall af þjóðinni og verður svo allt fram til ársins 2015 er barnasprengja eftirstríðsáranna kemst á eftirlaun. Fjöldi 65 ára og eldri vex jafnt og þétt og mun að öllu óbreyttu hafa nálægt því tvöfaldast árið 2030 og stefnir þá í að aldraðir verði 18% þjóðarinnar. Ólíklegt er að hlutfall aldraðra vaxi mikið umfram það (2).
    • Leit að leghálskrabbameini : skipulag er nauðsyn [ritstjórnargrein]

      Reynir Tómas Geirsson (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 1988-02-15)
      Til að kembirannsókn sé hagkvæm og beri árangur við að koma í veg fyrir sjúkdóm, þarf rannsóknaraðferðin að vera auðveld og ódýr í framkvæmd, ná til mikils fjölda einstaklinga og leiða til þess að tiltölulega algengur sjúkdómur finnist á frumstigi meðan hægt er að koma við lækningu, sem líklegt er að leiði til fulls bata (1). Leghálskrabbamein er sennilega þekktasta dæmið um sjúkdóm þar sem kembirannsókn ætti að gefa verulegan árangur. Skipulögð leit að leghálskrabbameini hófst hér á landi árið 1964 á vegum Krabbameinsfélags islands og er sennilega það heilbrigðisframtak íslenskt, sem best er þekkt erlendis (2, 3). Sú ætlun að skoða nærri 35 þúsund konur á tveggja ára fresti hlaut að verða mikið verk fámennri þjóð og litlu áhugamannafélagi. Árartgurinn hér á landi og á nokkrum öðrum svæðum í Norður-Evrópu og Kanada vestanverðu er talinn sýna að slík leit geti leitt til raunverulegrar fækkunar dauðsfalla af sjúkdómi, sem í æ ríkari mæli leggst á konur á besta aldri (2). Margir hafa lagt hönd á plóginn við þetta árangursríka verk. Meðal þeirra skal hér sérstaklega minnst starfa yfirlækna Leitarstöðvarinnar, Ölmu Þórarinsson og síðar Guðmundar Jóhannessonar.
    • Leit að sökudólgum skaðar öryggi sjúklinga

      Birgir Jakobsson; Karolinska Universitetssjukhuset, Svíþjóð (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2014)
    • Leitin að sannleikanum : Norðurlönd tengjast Cochrane gagnabankanum í klínískum rannsóknum [ritstjórnargrein]

      Jóhann Ág. Sigurðsson (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 1994-09-01)
      Nú á tímum þrenginga verða heilbrigðisstéttir að tryggja það að fjármunum til heilbrigðismála sé varið á sem bestan og hagkvæmastan hátt. Í nýlegum leiðara í BMJ (1) var bent á að breskir skattgreiðendur gætu ekki endalaust greitt fyrir læknismeðferð, sem hefði ekki verið sýntfram á að gerði gagn — og það sem verra væri — fyrir meðferð sem búið vœri að sanna að gerði ekkert gagn. Hér er um alvarlegar ábendingar að ræða sem vert er að gefa frekari gaum. Viðleitni heilbrigðisstétta til þess að svara áleitnum spurningum um læknisfræðilegan árangur fer vaxandi. Rannsóknum fjölgar stöðugt, en þær eru mismunandi að gæðum og gefa því oft misvísandi niðurstöður. Þetta veldur því að erfitt getur verið fyrir fagfólk að túlka þær eða draga réttar ályktanir. Reyndar er nær ókleift fyrir lækna að fylgjast með öllum þeim aragrúa rannsókna sem birtar eru í fagtímaritum. Margir velja því þá leið aö lesa yfilitsgreinar um ákveðin efni. Slíkar greinar eru oft skrifaðar af þekktum eða valinkunnum fræðimönnum, sem oft hafa afgerandi áhrif á sínu fræðisviöi. Reynslan hefur hins vegar sýnt, að slíkar yfirlitsgreinar styðjast ekki alltaf við úr-val vel staðfestra niðurstaðna og geta því leitt til rangra ályktana (2).
    • Leiðin til lýðheilsu: forvarnir og heilsuefling

      Janus Guðlaugsson (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2018-04-04)
    • Leiðir minnkað interferon ónæmissvar til alvarlegri veikinda vegna COVID-19?

      Daníel Guðbjartsson; Íslenskri erfðagreiningu (Læknafélag Íslands, 2020-11)
    • Leyndardómur streptókokka [ritstjórnargrein]

      Þórólfur Guðnason (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2008-06-01)
      Streptókokkar af hjúpgerð A (streptókokkar) hafa löngum haft yfir sér dulúð og vakið ótta í huga almennings. Ástæðan er vafalaust sú að sjúkdómsmynd streptókokka er fjölskrúðug og í sumum tilfellum geta afleiðingar streptókokkasýkinga verið alvarlegar og lífshættulegar (1). Ein algengasta sjúkdómsmynd streptókokka bæði hjá börnum og fullorðnum er hálsbólga en oft vill gleymast að veirur eru algengustu orsakavaldar hálsbólgu (2, 3). Til að greina hálsbólgu af völdum streptókokka hefur verið mælt með að notuð séu ákveðin klínísk einkenni eða svokölluð "Centor criteria" og einnig að sýnt sé fram á tilvist streptókokka í hálsi annaðhvort með ræktun eða hraðgreiningarprófi (4-6). Á síðari árum hefur notkun á hraðgreiningarprófum aukist töluvert enda prófin handhæg og auðveld í notkun (7). Á sama tíma hefur krafa almennings orðið meira áberandi um að fá þessi próf gerð án tillits til einkenna því "streptókokkar eru jú alvarleg baktería". Það sem hins vegar flækir greiningu á streptókokkahálsbólgu er sú staðreynd að stór hluti heilbrigðra einstaklinga, einkum barna, eru með streptókokka í hálsinum sem ekki valda sýkingu og kallast þeir streptókokkaberar (8). Ef streptókokkaberar eru algengir má því búast við að hjá einstaklingum með hálsbólgu af völdum veira greinist streptókokkar oft í hálsstroki sem ekki valda sýkingunni ef oft eru tekin sýni frá hálsi og getur það leitt til ónauðsynlegrar sýklalyfjagjafar.
    • Lifið heil!

      Ólafur Helgi Samúelsson; Flæðisvið Landspítali (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavi­kur, 2016-03-02)
    • Litið um öxl

      Hrafnhildur Ólafsdóttir (Ljósmæðrafélag Íslands, 2014)
    • Líffæraflutningar : miklvægur þáttur í íslenskri heilbrigðisþjónustu [ritstjórnargrein]

      Runólfur Pálsson,; Sigurður Ólafsson; Division of internal medicine, Landspitali University Hospital, Hringbraut, 101 Reykjavík, Iceland. runolfur@landspitali.is. (Læknafélag Íslands, Læknafélag Reykjavíkur, 2000-09-01)
      Þetta hefti Læknablaðsins er að mestu leyti helgað líffæraflutningum. Á árlegu fræðsluþingi Læknafélags Íslands í janúar síðastliðnum var haldið málþing um líffæraflutninga. Líffæraflutningar, sem eru vaxandi þáttur í heilbrigðisþjónustunni, hafa hlotið fremur litla umfjöllun á síðum Læknablaðsins var því ákveðið að birta í blaðinu greinar sem byggja á erindum sem voru flutt á málþinginu (1-6). Til viðbótar var ákveðið að hafa umfjöllun um beinmergsígræðslur (7). Rúm 40 ár eru síðan tilraunir með flutning líffæra úr einum einstaklingi til annars fóru að skila árangri. Framan af voru það einkum nýraígræðslur sem heppnuðust vel en árangur af ígræðslu annarra líffæra var slakur og margir sjúklingar létust skömmu eftir aðgerð. Síðan hafa orðið stöðugar framfarir og líffæraflutningar eru nú viðurkennd meðferð við sjúkdómum á lokastigi í hjarta, lifur, lungum og nýrum og við sykursýki (8). Garnaígræðslur hafa verið á tilraunastigi en árangur þeirra hefur batnað mikið á undanförnum árum. Þá hafa beinmergsflutningar áunnið sér sess við meðferð ýmissa blóðsjúkdóma. Beinmergsflutningar hafa nokkra sérstöðu í samanburði við aðra líffæraflutninga (solid-organ transplantation) bæði hvað varðar öflun vefja til ígræðslu og vandamál þegans. Það er einkum tvennt sem hefur gert líffæraígræðslur að raunhæfum möguleika við meðferð sjúkdóma. Í fyrsta lagi eru það framfarir í ónæmisbælandi lyfjameðferð og þá sérstaklega tilkoma cýklósporíns um 1980. Í öðru lagi hafa framfarir í skurðtækni, gjörgæslu og meðferð sýkinga bætt horfur líffæraþega.