Show simple item record

dc.contributor.authorSvend Richter
dc.contributor.authorSigfús Þór Elíasson
dc.date.accessioned2015-02-06T16:52:06Z
dc.date.available2015-02-06T16:52:06Z
dc.date.issued2014
dc.date.submitted2015
dc.identifier.citationTannlæknablaðið 2014; 32: 34-40en
dc.identifier.issn1018-7138
dc.identifier.urihttp://hdl.handle.net/2336/344270
dc.descriptionEfst á síðunni er hægt að nálgast greinina í heild sinni með því að smella á hlekkinnen
dc.description.abstractslendingasögur eru mikilvægar heimildir um lífshætti á Íslandi og mögulega einnig á hinum Norðurlöndum fyrir 1000 árum. Mikið tannslit einkenndi tennur fornmanna um heim allan sem talið er stafa af neyslu grófrar og harðrar fæðu. Litið hefur verið á að sýruslit sé nýlegt vandamál, en skilningur er að vakna á að það hafi ávallt verið til staðar í einhverju mæli. Höfuðkúpur frá Skeljastöðum í Þjórsárdal, sem taldar eru eldri en frá 1104, voru skoðaðar m.t.t tannslits. Reynt var að meta ástæður slitsins, slitmunstur og hversu líklega það gæti stafað af neyslu matar og drykkjar. Gerð var tölvuleit að matar- og drykkjarvenjum skráðum í Íslendingasögum og öðrum sagnaritum. Fjörutíu og níu kúpur með 915 tönnum voru til ráðstöfunar í rannsókn þessari. Tvær aðferðir voru notaðar til að meta tannslit og sjö til aldursgreiningar. Tannslit var mikið í öllum aldursflokkum, en meira í þeim eldri og mest var slitið á fyrsta jaxli. Ekki var munur milli kynja. Síruslit hafði öll merki um slit af völdum grófrar, harðrar fæðu. Einnig mátti sjá slit sem líkist mjög sýrusliti meðal ungmenna sem í dag drekka gosdrykki og önnur súr drykkjarföng óhóflega. Heimildir geta að mysa sem gerjuð var í mjólkursýru og notuð til súrsunar matvæla, hafi verið blönduð vatni og verið megin svalardrykkur þess tíma og drukkinn allt fram á tuttugustu öld. Rannsóknir sýna að mysa hefur mikil sýruslítandi áhrif á tennur. Líkur eru á að súrir drykkir og matur ásamt neyslu á grófmeti hafi verið einn af aðalorsakavöldum tannslits Íslendinga til forna.
dc.description.abstractThe Icelandic Sagas are an important source of information on the way of life in Iceland and possibly other Nordic countries 1000 years ago. Archaeological human skull material worldwide has revealed extensive tooth wear with the main cause believed to be consumption of course, rough diet. Dental erosion is generally thought of as a modern phenomenon, but there is emerging evidence that the condition has always been present to some degree. Skulls from Skeljastaðir, Þjórsárdalur, dating from before 1104, were evaluated for tooth wear. An attempt was made to determine main causes of tooth wear from the wear pattern and also in the light of likely diet and beverage consumption according to a computer search on food and drink customs described in the Icelandic Sagas and manuscripts. Forty nine skulls with 915 teeth were available for research. Two methods were used to evaluate tooth wear and seven for age estimation. Tooth wear was extensive in all age groups but significantly more in the older age groups with the highest score on first molars, with no difference between sexes. It had all the similarities seen in wear from a coarse and rough diet. In some instances it has similar characteristics as seen in erosion in modern Icelanders consuming excessive amounts of soft drinks and other acidic beverages. According to the Icelandic Sagas and annals, a mixture of acidic whey and water was a daily drink in Iceland until the 20th century and acidic whey was used for preservation of food . It is concluded that acidic whey has considerably high dental erosive potential. It is postulated that consumption of acidic drinks and food in addition to a coarse diet has played a significant role in the dental wear of ancient Icelanders.
dc.language.isoisen
dc.publisherTannlæknafélag Íslandsen
dc.relation.urlhttp://www.tannsi.isen
dc.subjectGlerungur tannaen
dc.subjectTannheilsaen
dc.subjectGosdrykkiren
dc.subjectMataræðien
dc.subject.meshPaleodontologyen
dc.subject.meshTooth Wearen
dc.subject.meshIcelanden
dc.titleSýruslit, þáttur í tannsliti íslenskra landnámsmannais
dc.title.alternativeAcidic erosion, a possible cause of tooth wear in ancient Icelandic settlersen
dc.typeArticleen
dc.contributor.departmentTannlæknadeild Háskóla Íslandsen
dc.identifier.journalTannlæknablaðiðen
dc.rights.accessOpen Accessen
refterms.dateFOA2018-09-12T14:06:50Z
html.description.abstractslendingasögur eru mikilvægar heimildir um lífshætti á Íslandi og mögulega einnig á hinum Norðurlöndum fyrir 1000 árum. Mikið tannslit einkenndi tennur fornmanna um heim allan sem talið er stafa af neyslu grófrar og harðrar fæðu. Litið hefur verið á að sýruslit sé nýlegt vandamál, en skilningur er að vakna á að það hafi ávallt verið til staðar í einhverju mæli. Höfuðkúpur frá Skeljastöðum í Þjórsárdal, sem taldar eru eldri en frá 1104, voru skoðaðar m.t.t tannslits. Reynt var að meta ástæður slitsins, slitmunstur og hversu líklega það gæti stafað af neyslu matar og drykkjar. Gerð var tölvuleit að matar- og drykkjarvenjum skráðum í Íslendingasögum og öðrum sagnaritum. Fjörutíu og níu kúpur með 915 tönnum voru til ráðstöfunar í rannsókn þessari. Tvær aðferðir voru notaðar til að meta tannslit og sjö til aldursgreiningar. Tannslit var mikið í öllum aldursflokkum, en meira í þeim eldri og mest var slitið á fyrsta jaxli. Ekki var munur milli kynja. Síruslit hafði öll merki um slit af völdum grófrar, harðrar fæðu. Einnig mátti sjá slit sem líkist mjög sýrusliti meðal ungmenna sem í dag drekka gosdrykki og önnur súr drykkjarföng óhóflega. Heimildir geta að mysa sem gerjuð var í mjólkursýru og notuð til súrsunar matvæla, hafi verið blönduð vatni og verið megin svalardrykkur þess tíma og drukkinn allt fram á tuttugustu öld. Rannsóknir sýna að mysa hefur mikil sýruslítandi áhrif á tennur. Líkur eru á að súrir drykkir og matur ásamt neyslu á grófmeti hafi verið einn af aðalorsakavöldum tannslits Íslendinga til forna.
html.description.abstractThe Icelandic Sagas are an important source of information on the way of life in Iceland and possibly other Nordic countries 1000 years ago. Archaeological human skull material worldwide has revealed extensive tooth wear with the main cause believed to be consumption of course, rough diet. Dental erosion is generally thought of as a modern phenomenon, but there is emerging evidence that the condition has always been present to some degree. Skulls from Skeljastaðir, Þjórsárdalur, dating from before 1104, were evaluated for tooth wear. An attempt was made to determine main causes of tooth wear from the wear pattern and also in the light of likely diet and beverage consumption according to a computer search on food and drink customs described in the Icelandic Sagas and manuscripts. Forty nine skulls with 915 teeth were available for research. Two methods were used to evaluate tooth wear and seven for age estimation. Tooth wear was extensive in all age groups but significantly more in the older age groups with the highest score on first molars, with no difference between sexes. It had all the similarities seen in wear from a coarse and rough diet. In some instances it has similar characteristics as seen in erosion in modern Icelanders consuming excessive amounts of soft drinks and other acidic beverages. According to the Icelandic Sagas and annals, a mixture of acidic whey and water was a daily drink in Iceland until the 20th century and acidic whey was used for preservation of food . It is concluded that acidic whey has considerably high dental erosive potential. It is postulated that consumption of acidic drinks and food in addition to a coarse diet has played a significant role in the dental wear of ancient Icelanders.


Files in this item

Thumbnail
Name:
tannl_2014_4.pdf
Size:
282.3Kb
Format:
PDF

This item appears in the following Collection(s)

Show simple item record