Show simple item record

dc.contributor.authorJón G. Stefánsson
dc.date.accessioned2010-05-11T11:32:21Z
dc.date.available2010-05-11T11:32:21Z
dc.date.issued1992
dc.date.submitted2010-05-11
dc.identifier.citationGeðvernd 1992, 23(1):5-9en
dc.identifier.issn1022-4920
dc.identifier.urihttp://hdl.handle.net/2336/98465
dc.descriptionNeðst á síðunni er hægt að nálgast greinina í heild sinni með því að smella á hlekkinn Skoða/Opna(view/open)en
dc.description.abstractHugur mannsins er margslunginn og hið sama má segja um verkfæri hans og heimkynni, heilann. Heilinn er samsettur úr ótölulegum fjölda eininga sem mynda fjölda kerfa sem hvert um sig hefur sitt starfsvið. Kerfin eru tengd hvert öðru og hafa áhrif sín á milli með boðum, fram og aftur. Eitt þessara kerfa er viðvörunar- og öryggiskerfi. Það varar við hverskonar hættu. Kerfið er, þróunarlega, gamall hluti heilans, svokallaður hringbörkur. Hann fær boð frá fjölda annarra kerfa og er sífellt að reikna út hvað þau þíða. Bendi útkoman til að hætta sé á næstu grösum sendir hringbörkurinn skilaboð um það vítt og dreift til annarra kerfa sem bregðast við með því að undirbúa varnaraðgerðir sem felast í flótta eða gagnárás. Það ástand sem skapast í heilanum við þessar aðstæður kemur m.a. fram í kvíðatilfinningu sem einnig má nefna ótta. Er þá átt við tilfinningu sem beinist að einhverju ákveðnu í umhverfinu eða framtíðinni. Kvíði er jafn eðlilegur þáttur í lífinu eins og að vera svangur eða syfjaður. Vægur kvíði eykur athygli og undirbýr líkama og sál til átaka. Þegar við stöndum frammi fyrir ein-hverju ókunnugu, breytingum sem takast þarf á við, í keppni eða annarri viðureign við einhvern, hjálpar hæfilegur kvíði til að ná betri árangri en ella. Kvíði og ótti forða okkur líka frá margri hættu sem við annars legðum í af fljótfærni. Verði útkoma útreikninga hringbarkarins hins vegar sú, að hætta sé skollin á, bregðast önnur kerfi heilans við með tafarlausum varnaraðgerðum. Öndun verður hröð, hjartað slær örar, vöðvar spennast, blóðþrýstingur hækkar og hugurinn beinist að hættunni. Við erum undir það búin að bjarga okkur á hröðum flótta eða berjast við óvininn upp á líf og dauða. En það er nú svo með hringbörkinn og útreikninga hans að útkoman er ekki ævinlega eins og best verður á kosið. Bæði getur verið að upplýsingarnar sem hann fær séu ekki alveg réttar eða það vanti í þær veigamikil atriði og þá verður útkoma dæmisins auðvitað röng. Hringbörkurinn getur líka bilað og farið að skila skökkum niðurstöðum. Slík bilun er oft á þá leið að ákveðnum upplýsingum sem til hans berast, sé við útreikningana gefið miklu meira hættugildi en vera ætti.
dc.language.isoisen
dc.publisherGeðverndarfélag Íslandsen
dc.subjectKvíðien
dc.titleAlmenn kvíðaröskunis
dc.typeArticleen
dc.identifier.journalGeðvernden
refterms.dateFOA2018-09-12T19:46:11Z
html.description.abstractHugur mannsins er margslunginn og hið sama má segja um verkfæri hans og heimkynni, heilann. Heilinn er samsettur úr ótölulegum fjölda eininga sem mynda fjölda kerfa sem hvert um sig hefur sitt starfsvið. Kerfin eru tengd hvert öðru og hafa áhrif sín á milli með boðum, fram og aftur. Eitt þessara kerfa er viðvörunar- og öryggiskerfi. Það varar við hverskonar hættu. Kerfið er, þróunarlega, gamall hluti heilans, svokallaður hringbörkur. Hann fær boð frá fjölda annarra kerfa og er sífellt að reikna út hvað þau þíða. Bendi útkoman til að hætta sé á næstu grösum sendir hringbörkurinn skilaboð um það vítt og dreift til annarra kerfa sem bregðast við með því að undirbúa varnaraðgerðir sem felast í flótta eða gagnárás. Það ástand sem skapast í heilanum við þessar aðstæður kemur m.a. fram í kvíðatilfinningu sem einnig má nefna ótta. Er þá átt við tilfinningu sem beinist að einhverju ákveðnu í umhverfinu eða framtíðinni. Kvíði er jafn eðlilegur þáttur í lífinu eins og að vera svangur eða syfjaður. Vægur kvíði eykur athygli og undirbýr líkama og sál til átaka. Þegar við stöndum frammi fyrir ein-hverju ókunnugu, breytingum sem takast þarf á við, í keppni eða annarri viðureign við einhvern, hjálpar hæfilegur kvíði til að ná betri árangri en ella. Kvíði og ótti forða okkur líka frá margri hættu sem við annars legðum í af fljótfærni. Verði útkoma útreikninga hringbarkarins hins vegar sú, að hætta sé skollin á, bregðast önnur kerfi heilans við með tafarlausum varnaraðgerðum. Öndun verður hröð, hjartað slær örar, vöðvar spennast, blóðþrýstingur hækkar og hugurinn beinist að hættunni. Við erum undir það búin að bjarga okkur á hröðum flótta eða berjast við óvininn upp á líf og dauða. En það er nú svo með hringbörkinn og útreikninga hans að útkoman er ekki ævinlega eins og best verður á kosið. Bæði getur verið að upplýsingarnar sem hann fær séu ekki alveg réttar eða það vanti í þær veigamikil atriði og þá verður útkoma dæmisins auðvitað röng. Hringbörkurinn getur líka bilað og farið að skila skökkum niðurstöðum. Slík bilun er oft á þá leið að ákveðnum upplýsingum sem til hans berast, sé við útreikningana gefið miklu meira hættugildi en vera ætti.


Files in this item

Thumbnail
Name:
G1992-01-23-G1.pdf
Size:
1.017Mb
Format:
PDF
Description:
Allur texti - Full text

This item appears in the following Collection(s)

Show simple item record